FDLR Yakomeje Kugaragara mu Mirwano Muri Kivu y’Amajyepfo: Ese Yaba Ari Abasirikare ba Perezida Tshisekedi na Ndayishimiye w’u Burundi? Byose Bikubiye Muri Iyi Nkuru
Umutwe wa FDLR, usanzwe uri mu mitwe yitwaje intwaro imaze imyaka myinshi igira uruhare mu bibazo by’umutekano mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), wongeye kuvugwa mu mirwano ikomeye yabereye muri Teritwari ya Kalehe, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo.
Iyi mirwano yabaye mu rukerera rwo ku itariki ya 11/08/2026, mu bice birimo Chambombo, Cyangugu, Kaziba de Rumbishi, Kwisimbi na Gafufura, aho ihuriro rya AFC/M23 ryahanganye n’ingabo za FARDC zifatanyije n’abarwanyi ba FDLR, ingabo z’u Burundi zizwi nka FDNB, imitwe ya Wazalendo ndetse n’abacanshuro b’abanyamahanga, nk’uko amakuru y’ibanze aturuka muri ako karere abivuga.
Impande zihanganye zakoresheje intwaro nto n’iziremereye, bituma abaturage bamwe bahunga ingo zabo, abandi barakomereka, ndetse hari n’abavugwa ko bapfuye.
Ibi bibaye mu gihe Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yari iherutse gutangaza ko FDLR yemeye protocole ijyanye no kwambura intwaro abarwanyi bayo, kubasubiza mu buzima busanzwe, kubashyira ahantu hagenwe no gutegura uburyo bwo gusubizwa mu Rwanda.
Ku itariki ya 29/07/2026, Kinshasa yatangaje ko FDLR yasinyanye na Leta ya Congo protocole yo gushyira mu bikorwa gahunda yo kuyambura intwaro, mu rwego rwo gushyira mu bikorwa ibyo RDC yiyemeje mu masezerano y’amahoro ya Washington.
Ibi kandi bihura n’ibyemejwe mu biganiro bya Joint Security Coordination Mechanism, aho RDC n’u Rwanda bongeye gushimangira ko gukuraho ubushobozi bwa gisirikare bwa FDLR ari kimwe mu bintu by’ingenzi bigize gahunda y’amahoro, ndetse hakaba haraganiriwe ku bijyanye no kuyisubiza mu Rwanda.
Ariko kuba FDLR yongeye kuvugwa mu mirwano yo muri Kivu y’Amajyepfo bituma havuka ikibazo gikomeye: ese gahunda yo kuyambura intwaro irimo gushyirwa mu bikorwa koko, cyangwa hari ibice by’uyu mutwe bikomeje gukora mu rwego rw’imirwano?
Iki ni ikibazo kigomba gusubizwa n’iperereza ryigenga, igenzura mpuzamahanga ndetse n’amakuru yemejwe n’impande zitandukanye.
Mu ntambara ikomeje mu burasirazuba bwa Congo, FDLR ntabwo igomba kurebwa gusa nk’umutwe wigenga ukorera ku ruhande rwawo. Mu bice bitandukanye by’intambara, havuzwe imikoranire hagati y’ibice bya FDLR n’ingabo za Leta ya Congo ndetse n’imitwe ya Wazalendo.
Ni muri uwo murongo kandi hagaragara uruhare rw’ingabo z’u Burundi, FDNB, zagiye zifatanya na FARDC n’imitwe ya Wazalendo mu mirwano yo mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo.
Amakuru yatangajwe ku mirwano yo muri Minembwe mu kwezi kwa Gatandatu 2026, urugero, yagaragaje FARDC ifatanyije na FDNB na Wazalendo mu mirwano yarwanyaga MRDP-Twirwaneho yari ifatanyije na AFC/M23.
Ibi byerekana ko intambara yo muri Kivu y’Amajyepfo itakiri ikibazo cy’imitwe ibiri gusa, ahubwo ko ari urusobe rw’amatsinda yitwaje intwaro, ingabo za Leta n’ingabo z’ibihugu byo mu karere bifite uruhare mu buryo butandukanye.
Mu bice bya Minembwe, i Ndondo n’inkengero zabyo, ikibazo cy’umutekano cyagiye kirangwa n’imirwano hagati y’ingabo za FARDC n’imitwe izishyigikiye ku ruhande rumwe, n’imitwe ijyanye na AFC/M23 na Twirwaneho ku rundi ruhande.
Ku ruhande rw’Abanyamulenge, imirwano nk’iyi imaze igihe ifatwa nk’ikibazo kirenze kurwanya AFC/M23 gusa, kuko abaturage b’Abanyamulenge bagiye bagaragara mu bice byibasiwe n’imirwano, kwimurwa no gutakaza imitungo.
Ni ngombwa ariko gutandukanya ibikorwa bya gisirikare bigamije kurwanya AFC/M23 n’ibikorwa bishobora kuba byibasira abaturage hashingiwe ku bwoko cyangwa ku muryango. Ibyo byombi bisaba gukurikiranwa mu buryo butandukanye kandi bukomeye.
Ese FDLR iri mu ngabo za Kinshasa?
Iki ni kimwe mu bibazo bikomeye byongeye kuzamuka.
Abanenga politiki y’umutekano ya Kinshasa bavuga ko kuba hari imikoranire hagati ya FARDC n’imitwe itandukanye yitwaje intwaro, harimo FDLR, bishobora gutuma umupaka uri hagati y’ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro urushaho kutagaragara.
Ibyo kandi byongereye impaka ku birebana n’umubano wa Kinshasa n’imitwe ifite amateka akomeye mu ntambara zo mu karere.
Ni muri urwo rwego bamwe mu basesenguzi n’abatavuga rumwe na politiki y’umutekano ya Kinshasa bavuga ko FDLR ishobora kuba ikomeje kugira imikoranire ya hafi n’inzego cyangwa imitwe ishyigikiwe n’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi, ndetse bakavuga ko hari n’imikoranire n’ingabo z’u Burundi ziyobowe na Perezida Évariste Ndayishimiye.
Kuba FDLR ivugwa mu bikorwa by’imirwano iri kumwe n’ingabo cyangwa imitwe ifatanya na Leta bihamya ko Perezida Tshisekedi na mugenzi we Perezida Ndayishimiye ari bo bayoboye, ndetse bategeka FDLR.
Lawrence Kanyuka avuga ku ngaruka z’imirwano
Umuvugizi wa AFC/M23, Lawrence Kanyuka, yavuze ko ibisasu byakoreshejwe muri iyi mirwano byateje impfu n’inkomere mu baturage ndetse bigatuma imiryango myinshi iva mu ngo zayo.
AFC/M23 yavuze ko ihangayikishijwe n’ingaruka z’intambara ku baturage, inavuga ko ibikorwa bya gisirikare bya FARDC n’abafatanyabikorwa bayo bikomeje kugira ingaruka ku baturage bo mu bice igenzura.
Intambara iri guhindura isura
Ikibazo kiri muri Kivu y’Amajyepfo ubu kiragenda kirenga ku mirwano isanzwe hagati ya FARDC na AFC/M23.
Hari FARDC, FDNB, Wazalendo, FDLR n’abandi bafatanyabikorwa bavugwa ku ruhande rumwe; ku rundi hakaba AFC/M23 n’imitwe ijyanye na yo.
Ibi bituma intambara iba urusobe rw’imikoranire ya gisirikare, politiki n’inyungu z’umutekano mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Ikindi kibazo gikomeye ni uko ibi bibaye mu gihe RDC n’u Rwanda byashyizeho uburyo bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro, harimo no gukemura ikibazo cya FDLR.
Niba umutwe wari wemeye gahunda yo kwambura intwaro ukomeje kugaragara mu mirwano, hazakenerwa ibisobanuro birambuye ku buryo ibyo bikorwa bihuzwa n’amasezerano ya Washington ndetse n’inshingano za Kinshasa zo gukuraho imitwe yitwaje intwaro.
Ku baturage ba Kalehe, Minembwe, i Ndondo n’ahandi mu burasirazuba bwa Congo, ikibazo ntabwo ari impaka za politiki gusa.
Ni ikibazo cy’umutekano, ubuhunzi, kubura ibiribwa, kwangirika kw’imitungo no gutinya ko imirwano ishobora gukomeza gukwira mu bindi bice.
Umuryango mpuzamahanga usabwa gukomeza gukurikirana ibikorwa by’impande zose, gushyiraho uburyo bwo kugenzura amasezerano yo kwambura intwaro FDLR, no gukora iperereza ku birego by’ihohoterwa rikorerwa abasivili.
Kuri ubu, ikibazo gisigaye ni iki: FDLR izamburwa intwaro koko nk’uko Kinshasa yabisezeranyije, cyangwa izakomeza kugira uruhare mu ntambara yo mu burasirazuba bwa Congo mu gihe imirwano hagati ya FARDC n’abafatanyabikorwa bayo na AFC/M23 ikomeje?
Iki ni ikibazo gishobora kugira ingaruka zikomeye ku ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro no ku mutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari.
Minembwe Capital News
