Ese Ibiganiro bya Tshisekedi Bizazana Amahoro? Sauvons la RDC Itangaje Ibisabwa 7 Bishobora Kugena Ahazaza ha RDC
Muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), impaka za politiki n’imibereho y’abaturage zikomeje gukaza umurego ku bijyanye n’ikiganiro cy’igihugu Perezida Félix Tshisekedi yatangaje, avuga ko kigamije gushakira igihugu inzira y’amahoro, ubumwe n’ivugururwa ry’imikorere y’inzego za Leta.
Iki kiganiro, Perezida Tshisekedi yise «Dialogue national pour la paix, la cohésion et la refondation de l’État», cyasobanuwe n’ubutegetsi nk’igikorwa cy’igihugu kizategurwa kandi kigakorwa n’Abanyekongo ubwabo, hagamijwe kurebera hamwe ibibazo bikomeye igihugu kimazemo igihe no gushakira hamwe ibisubizo birambye.
Ariko iri tangazo ntabwo ryakiriwe kimwe n’abanyapolitiki bose.
Umuryango uhuriyemo abanyapolitiki wa Sauvons la RDC, uyobowe n’uwahoze ari Perezida Joseph Kabila, wamaganye uburyo iki gikorwa giteganyijwe, uvuga ko ibiganiro nyakuri kandi byizewe bidashoboka mu gihe ibisabwa by’ibanze bitarubahirizwa.
Uyu muryango washingiwe i Nairobi muri Kenya, uvuga ko ikibazo atari ukurwanya ibiganiro ubwabyo, ahubwo ko ari imiterere yabyo, abazabyitabira, uzabihuza, umutekano w’ababigizemo uruhare ndetse n’uburyo imyanzuro yabyo izashyirwa mu bikorwa.
CENCO na ECC zisabwa kugira uruhare rurenze urw’ikimenyetso
Kimwe mu bibazo Sauvons la RDC ishyira imbere ni uruhare rw’amadini, cyane cyane CENCO na ECC.
Mu buryo Perezida Tshisekedi yagaragajemo gahunda ye, amadini azagira uruhare mu gutegura iki kiganiro, ariko uburyo nyabwo azabigiramo uruhare ntabwo bwagaragajwe mu buryo burambuye.
Sauvons la RDC ivuga ko Abepiskopi ba CENCO n’abayobozi ba ECC batagomba guhabwa gusa uruhare rwo kuba abashyigikira igikorwa cyangwa abatanga isura y’icyizere ku biganiro.
Uyu muryango usaba ko izi nzego z’amadini zigira ubwigenge busesuye kandi zikagira inshingano nyazo zo kuba abahuza, ndetse no gufasha impande zitandukanye kugera ku mwanzuro.
Mu itangazo ryawo ryo ku itariki ya 31/08/2026, Sauvons la RDC yagize iti:
«Les Évêques de la CENCO et de l’ECC ne sauraient être réduits à une simple variable d’ajustement…»
Uyu muryango uvuga ko CENCO na ECC bikwiye kugira uruhare rukomeye mu gutuma impande zose zigirira icyizere inzira y’ibiganiro, aho kuba ibikoresho byo guha icyizere gahunda yaba yarateguwe n’uruhande rumwe.
Sauvons la RDC ishyize ku meza ibisabwa 7
Sauvons la RDC yongeye kwibutsa ko hari ibisabwa birindwi ibona nk’ishingiro ry’ikiganiro cy’igihugu cyizewe, kiboneye kandi kigera ku ntego.
- Umuhuza wigenga kandi utabogama
Uyu muryango usaba ko ibiganiro byahuzwa n’umuhuza utagira uruhande abogamiraho, wigenga kandi wizewe n’impande zose.
- Uruhare rwa bose nta vangura
Sauvons la RDC isaba ko abahagarariye imiryango ya politiki n’imibereho y’igihugu bose bagira uruhare muri ibyo biganiro, nta muntu cyangwa umutwe wa politiki uvanywemo ku mpamvu za politiki.
- Ahantu hatagira uruhande kandi hatekanye
Abitabiriye ibiganiro bagomba guhabwa umutekano n’ubwisanzure bwo kuvuga ibitekerezo byabo nta gitutu, iterabwoba cyangwa gutinya ko bashobora guhura n’ingaruka.
- Gushyiraho gahunda yumvikanweho mbere
Ibyo ibiganiro bizaganiraho, uko bizagenda, igihe bizamara n’intego zabyo bigomba kugenwa mu bwumvikane bw’impande zizabigiramo uruhare, aho kugenwa n’uruhande rumwe.
- Kubahiriza Itegeko Nshinga n’amatora ateganyijwe mu 2028
Uyu muryango ushimangira ko ibiganiro bigomba kubahiriza Itegeko Nshinga rya RDC, cyane cyane ingingo zifatwa nk’izidahinduka, ndetse n’igihe cyagenwe n’Itegeko Nshinga cy’amatora yo mu 2028.
- Kugabanya umwuka mubi wa politiki n’ibibazo by’ubutabera
Sauvons la RDC ivuga ko hakenewe kugabanya amakimbirane ya politiki n’igitutu mu bijyanye n’ubutabera, kugira ngo haboneke icyizere hagati y’abazitabira ibiganiro.
- Kuba hari uburyo bwigenga bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’imyanzuro
Icyifuzo cya nyuma ni ugushyiraho uburyo bwigenga kandi bufite ubushobozi bwo gukurikirana no guteza imbere ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano n’imyanzuro izava muri ibyo biganiro.
«Ibi ntabwo ari ibintu by’inyongera cyangwa ibyo kuganirwaho»
Sauvons la RDC ivuga ko ibyo bisabwa bitagomba gufatwa nk’ibyiyongera ku biganiro, ahubwo ko ari ishingiro ryabyo.
Uyu muryango ubona ko ibiganiro byatangira bitarubahirijwe bishobora kurangira nta cyizere, nta bwizerwe kandi nta gaciro nyakuri bigize mu gushakira igihugu umuti w’ibibazo bya politiki n’umutekano.
Uyu muryango uvuga ko, kugeza ubu, nta na kimwe muri ibyo bisabwa birindwi cyagaragajwe nk’icyujujwe mu ijambo rya Perezida Tshisekedi yatangarijemo gahunda y’ibiganiro.
Kubera iyo mpamvu, Sauvons la RDC ivuga ko iri tangazo rya Perezida ku kiganiro cy’igihugu, mu buryo iribona, ritaraba igikorwa cya politiki gifatika kugeza igihe ibyo bibazo by’ibanze bizaba bikemuwe.
Sauvons la RDC: Ibiganiro ntibigomba kuba iby’umuntu umwe cyangwa itsinda rimwe
Amagambo akomeye cyane muri iri tangazo ni ajyanye n’uruhare rwa Perezida Tshisekedi muri gahunda y’ibiganiro.
Sauvons la RDC ivuga ko ibiganiro bigomba kuba iby’igihugu cyose, aho kuba ibiganiro by’umuntu umwe cyangwa itsinda rimwe rya politiki.
Uyu muryango wagaragaje ko ibiganiro bigomba kuba, Perezida Tshisekedi abyemera cyangwa atabyemera, mu gihe ubona ko kuba adahari bidakwiye kubihagarika.
Sauvons la RDC inongeraho ko, mu gihe Perezida yaba akomeje kubuza ko ibiganiro bikorwa, abaturage bashobora kwitabaza Ingingo ya 64 y’Itegeko Nshinga rya RDC, nubwo ibyo bitekerezo ari igihagararo cy’uyu muryango kandi bikiri mu murongo w’impaka za politiki.
Tshisekedi we ateganya ibiganiro bizatangirira mu ntara 26
Ku ruhande rwa Perezida Félix Tshisekedi, gahunda yatangajwe iteganya ko ibiganiro bizaba inzira y’igihugu izatangirira mu ntara 26 za RDC, mbere y’uko haterana inama nkuru y’igihugu i Kinshasa.
Iyi gahunda iteganyijwe kumara igihe kitarenze amezi atatu.
Mbere y’uko ibiganiro nyirizina bitangira, Perezida ateganya gushyiraho Komite ishinzwe imitunganyirize, izaba ishinzwe ibijyanye n’ubuyobozi, ibikoresho n’ibindi bikenewe kugira ngo gahunda ibashe gutangira.
Raporo n’imyanzuro y’iyo Komite ni byo biteganyijwe ko bizashingirwaho mu gushyiraho iteka rizahamagarira ku mugaragaro ibiganiro no gushyiraho Komisiyo ibitegura.
Muri iyo Komisiyo, amadini, cyane cyane inzego z’amadini zifite uruhare mu mibereho y’igihugu, na zo ziteganyijwe kugira uruhare.
Intego ni ugushyiraho «Pacte national»
Perezida Tshisekedi avuga ko ibiganiro bigomba kuba byuzuye kandi bihagarariye Abanyekongo, bikarangira habonetse icyo yise «Pacte national pour la paix, la cohésion et la refondation de l’État» — amasezerano y’igihugu agamije amahoro, ubumwe n’ivugururwa ry’imikorere ya Leta.
Uyu mwanzuro uzaba ugomba gukurikirwa n’ibikorwa bifatika by’inzego z’igihugu, birimo Perezida wa Repubulika, Guverinoma n’Inteko Ishinga Amategeko.
Hari kandi gahunda yo gushyiraho uburyo bwemewe na bose kandi bugaragara bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’imyanzuro, kugira ngo abaturage bashobore kumenya niba ibyo inzego z’igihugu ziyemeje biri gushyirwa mu bikorwa.
Abakuru b’imiryango, sosiyete sivile n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga na bo barateganyijwe
Gahunda ya Perezida Tshisekedi ntabwo igarukira ku banyapolitiki gusa.
Harateganywa uruhare rw’abayobozi gakondo, sosiyete sivile n’izindi nzego z’imibereho y’Abanyekongo.
Abafatanyabikorwa mpuzamahanga na bo bashobora kugira uruhare mu gufasha mu bice bitandukanye, birimo kubaka amahoro, kongera kubaka igihugu, ubutabera bw’inzibacyuho ndetse no kuvugurura urwego rw’umutekano.
Ariko ubutegetsi bushimangira ko uruhare rw’abanyamahanga rugomba gukorwa hubahirizwa ubusugire bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Ikibazo gikomeye: Ibiganiro bizaba inzira y’ubwiyunge cyangwa indi ntambara ya politiki?
Ibyo Sauvons la RDC yatangaje byongeye gushyira ahagaragara itandukaniro rikomeye riri hagati y’impande za politiki ku buryo ikibazo cy’igihugu cyakemuka.
Ku ruhande rumwe, ubutegetsi bwa Tshisekedi bushaka ibiganiro by’igihugu biyobowe n’Abanyekongo, bigatangirira mu ntara zose kandi bikabyara amasezerano y’igihugu agamije amahoro, ubumwe n’ivugurura rya Leta.
Ku rundi ruhande, Sauvons la RDC ivuga ko ibiganiro bitagira umuhuza wigenga, uruhare nyarwo rwa CENCO na ECC, ubwishingizi bw’impande mpuzamahanga, ubwisanzure bwa politiki ndetse n’uburyo bwo gushyira mu bikorwa imyanzuro, bishobora kutagira icyizere gihagije.
Bityo, ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba impande zombi zizashobora kugera ku bwumvikane ku mategeko agenga ibiganiro, abazabyitabira, uwabihuza n’uburyo imyanzuro izashyirwa mu bikorwa.
Mu gihe RDC ikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye bya politiki, umutekano n’ubwumvikane hagati y’abaturage, ikiganiro cy’igihugu gishobora kuba amahirwe yo gushaka umuti urambye.
Ariko nanone, nk’uko Sauvons la RDC ibivuga, gishobora kuba intandaro y’andi makimbirane ya politiki mu gihe impande zitandukanye zitazemeranya ku buryo kigomba gutegurwa no kuyoborwa.
Icyo gihe ni cyo kizerekana niba ibiganiro by’Abanyekongo bizahinduka inzira nyayo yo guhuza igihugu no kubaka amahoro arambye, cyangwa niba bizongera kuba ikindi gikorwa cya politiki kitageze ku ntego yacyo.
