Goma na Bukavu Byongeye Kuba Indiri y’Impaka: AFC/M23 Yafashe Icyemezo Kinshasa Ivuga ko Kitemewe
Minembwe Capital News
Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yongeye kwamagana icyemezo cya AFC/M23 cyo gushyiraho abagize komite z’imiyoborere y’ibigo icumi by’amashuri makuru na za kaminuza bya Leta biri mu mijyi ya Goma, muri Kivu y’Amajyaruguru, na Bukavu, muri Kivu y’Amajyepfo.
Mu itangazo ryashyizwe ahagaragara kuri uyu wa Mbere, tariki ya 10/08/2026, Minisiteri y’Amashuri Makuru, Ubushakashatsi n’Ubuvumbuzi yavuze ko yabonye icyemezo AFC/M23 yafashe tariki ya 07/08/2026, cyo gushyiraho abayobozi bashya mu bigo by’amashuri makuru na za kaminuza byo muri izi ntara zombi.
Kinshasa ivuga ko iki gikorwa ari “ukuyisimbura ku nzego zayo za Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko”, ndetse ikemeza ko nta mutwe witwaje intwaro cyangwa ubutegetsi butemewe n’Itegeko Nshinga ushobora kwiharira ububasha bwo gushyiraho abayobozi b’ibigo bya Leta.
Ariko iki cyemezo cyongeye kuzamura ikibazo gikomeye kiri mu ntambara n’amakimbirane ya politiki n’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo: Ese iyo Leta itagifite ubushobozi bwo kugenzura no gukoresha ububasha bwayo mu gace runaka, ikomeza kugira ububasha bwo gufata ibyemezo byose birebana n’imiyoborere y’ako gace?
Mu cyemezo cyasohowe na AFC/M23, ibigo bine byo muri Goma ni byo byagaragajwe:
- Institut Supérieur de Commerce (ISC-Goma);
- Institut Supérieur des Techniques Médicales (ISTM-Goma);
- Institut Supérieur des Techniques Appliquées (ISTA-Goma);
- Institut Supérieur Pédagogique (ISP-Goma).
Muri Bukavu ho, icyemezo kivuga ku bigo bitandatu:
- Institut Supérieur de Commerce (ISC-Bukavu);
- Institut Supérieur des Techniques Médicales (ISTM-Bukavu);
- Institut Supérieur Pédagogique (ISP-Bukavu);
- Institut Supérieur de Développement Rural (ISDR-Bukavu);
- Institut Supérieur des Arts et Métiers (ISAM-Bukavu);
- Université Officielle de Bukavu (UOB).
AFC/M23 yasobanuye ko izi mpinduka zigamije gushyiraho abayobozi bashya no kuzuza imyanya itarimo abayobozi, kugira ngo ibyo bigo bikomeze gukora mu duce ivuga ko igenzura.
Guverinoma ya Congo yanze kwemera izo mpinduka.
Minisiteri ibifite mu nshingano ivuga ko abagize komite z’imiyoborere bari basanzwe barashyizweho mu buryo bwemewe n’amategeko ari bo bagomba gukomeza imirimo yabo, kandi ko ibyemezo bya AFC/M23 nta gaciro bifite imbere y’amategeko ya Repubulika.
Kinshasa kandi yaburiye abantu bashobora kwitabira gushyira mu bikorwa izo mpinduka ko bashobora guhanwa hakurikijwe amategeko ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Guverinoma ishimangira ko kuba igice cy’ubutaka bw’igihugu cyaba kiri mu maboko y’umutwe witwaje intwaro bidaha uwo mutwe ubusugire bw’igihugu cyangwa ububasha bwo guhindura inzego za Leta.
Iyi ni yo ngingo Kinshasa ishingiraho ivuga ko AFC/M23 idashobora gushyiraho abayobozi b’ibigo bya Leta, kabone nubwo yaba igenzura umutekano n’imikorere y’inzego zimwe na zimwe muri ako gace.
Ububasha bw’amategeko n’ububasha bufatika ku butaka
Nubwo Kinshasa ivuga ko ububasha bw’amategeko bukiri mu maboko yayo, ikibazo gifite indi sura ku butaka.
Iyo umutwe witwaje intwaro ufite ubuyobozi bufatika bw’agace runaka, ukagenzura umutekano, ugashyiraho inzego z’imiyoborere, ugafata ibyemezo birebana n’imibereho y’abaturage kandi abaturage bakabaho muri ubwo buryo bwa buri munsi, havuka ubutegetsi bufatika, buzwi nka de facto authority.
Icyo gihe, bivugwa ko hari itandukaniro rishobora kubaho hagati y’ububasha bwemewe n’amategeko n’ububasha bukora ku butaka.
Ni na ho ikibazo cya AFC/M23, Goma, Bukavu ndetse n’utundi duce igenzura gifatira.
Ese Kinshasa ikwiye kwivanga mu nzego zo mu duce itagenga?
Iki ni ikibazo gishobora kugira ibisubizo bibiri bitandukanye.
Kinshasa ishobora kuvuga ko Goma, Bukavu, Minembwe cyangwa ahandi ari ku butaka bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, bityo ko kuba hari umutwe witwaje intwaro uhagenzura bidakuraho ububasha bw’Itegeko Nshinga n’inzego za Leta.
Mu buryo bw’amategeko, iyo mpamvu irakomeye: kugenzura agace ku buryo bw’umutekano si kimwe no kugira ubusugire bwemewe n’amategeko.
Ariko ku rundi ruhande, hari ikibazo cy’imikorere.
Niba Leta idashobora gushyira mu bikorwa ibyemezo byayo ku butaka runaka, abaturage n’ibigo bya Leta bikaba bikorana n’ubuyobozi buri aho hantu, gutanga amabwiriza ari i Kinshasa gusa bishobora guteza ubuyobozi bubiri, urujijo n’amakimbirane hagati y’abayobozi.
Ni ukuvuga ko Kinshasa ishobora kuba ifite ububasha bw’amategeko, ariko AFC/M23 ikaba ifite ububasha bufatika ku butaka.
Iki kibazo ntikigarukira kuri Goma na Bukavu gusa.
Mu duce tumwe two muri Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane mu bice bya Fizi na Minembwe, MRDP-Twirwaneho na yo imaze igihe igenzura ibice bimwe by’ako karere.
Iyo ihuriro cyangwa AFC/M23 bigize inzego z’ubuyobozi, umutekano cyangwa izindi serivisi mu duce biri kugenzura, ikibazo gihita cyimukira ku rwego rumwe:
Ese ubuyobozi buri ku butaka bugomba kugira ububasha bwo gukemura ibibazo by’ako kanya by’abaturage, cyangwa ibyo byose bigomba gukomeza gutegereza ibyemezo biva muri Kinshasa?
Ikibazo ntigishobora gukemurwa no kuvuga gusa ngo “aba ni bo bafite ububasha” cyangwa ngo “aba ni bo bafite intwaro.”
Icy’ingenzi ni ugushyiraho uburyo butuma serivisi z’abaturage zikomeza gutangwa.
Niba Kinshasa ivuga ko abayobozi bashyizweho na AFC/M23 batemewe, igomba no kugira uburyo bufatika bwo kurinda imikorere y’ibigo no gukomeza gutanga serivisi ku banyeshuri n’abakozi bo muri ibyo bigo.
Niba AFC/M23 ikomeje gushyiraho inzego z’imiyoborere mu duce igenzura, mu gihe Kinshasa ikomeza kuvuga ko izo nzego zose zitemewe, Congo ishobora gukomeza kugira inzego ebyiri zivuga ko ari zo zifite ububasha.
Ibyo bishobora kugira ingaruka ku miterere y’ubuyobozi bw’igihugu mu gihe kiri imbere.
Ku rundi ruhande, kwanga burundu ubuyobozi buri ku butaka kandi abaturage bakabukoreramo buri munsi bishobora gutuma habaho icyuho cy’ubuyobozi, bigakomeza umwuka w’amakimbirane.
Impaka hagati ya Kinshasa na AFC/M23 zigaragaza ikibazo gikomeye cyugarije Congo y’Iburasirazuba: itandukaniro riri hagati y’ububasha bwemewe n’amategeko n’ububasha bushyirwa mu bikorwa ku butaka.
Ariko na none, niba ubutegetsi bwa Kinshasa budashobora kugenzura cyangwa gushyira mu bikorwa ibyemezo byabwo muri Goma, Bukavu, Minembwe cyangwa ahandi, ikibazo cy’uko ububasha bukora ku butaka bugomba gutegurwa ntigishobora kwirengagizwa.
Ni yo mpamvu ikibazo nyacyo kitakiri gusa ngo “Ninde ufite ububasha?”, ahubwo “Ninde ufite ubushobozi bwo kubukoresha, kandi ni gute ubwo bubasha buzashyirwa mu murongo w’amategeko n’amasezerano y’amahoro?”
Ibi ni byo bizagena niba Congo izakomeza kugira ubuyobozi bubiri buhanganye ku butaka bumwe, cyangwa niba ibiganiro bya politiki bizashobora gushyiraho uburyo bumwe bw’imiyoborere bwemewe kandi bushobora gukorera abaturage.
Kugeza ubu, AFC/M23 ntiratangaza igisubizo ku byo Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yatangaje. Igisubizo cyayo kiracyategerejwe.
