I Kinshasa Hagaragaye Umuyobozi Watangaje Icyagarura Amahoro n’Umutekano Birambye muri RDC
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano, amacakubiri ya politiki ndetse n’ubukungu budatanga umusaruro ku baturage, Perezida w’Inama Nkuru Ishinzwe Gukurikirana Amasezerano ya Politiki (CNSA), Joseph Olenghankoy, yagaragaje impungenge zikomeye ku buryo igihugu kiri kugana mu bihe bishobora guteza umwuka mubi ndetse n’akaga gakomeye ku bumwe bw’Abanyekongo.
Mu butumwa yagejeje ku Banyekongo ari i Kinshasa tariki ya 19/05/2026, Olenghankoy yavuze ko igihugu kiri gukoreshwamo imvugo z’urwango, iterabwoba ndetse n’amagambo ashishikariza urugomo n’intambara zishingiye ku moko cyangwa ku mpande za politiki. Yavuze ko ku mbuga nkoranyambaga hakomeje gukwirakwizwa amashusho n’ubutumwa bishobora guteza intambara hagati y’Abanyekongo ubwabo, ibintu yavuze ko bibangamiye bikomeye ubumwe n’umutekano by’igihugu.
Uyu munyapolitiki yavuze ko igihugu kiri mu bihe bikomeye cyane kuko ibi bibazo bije byiyongera ku ntambara ikomeje mu Burasirazuba bwa Congo, aho ihuriro AFC/M23 rikomeje guhangana n’ingabo za Leta, FARDC, n’imitwe iyishyigikiye. Yongeyeho ko ikibazo cya Mobondo gikomeje guhungabanya umutekano hafi ya Kinshasa, mu gihe no mu ntara za Grand Katanga hakomeje kugaragara ibikorwa by’umutekano muke, ndetse no mu murwa mukuru hakaba ikibazo cy’amabandi azwi nka Kuluna.
Joseph Olenghankoy yagaragaje ko imwe mu mpamvu zikomeje gukaza umwuka mubi muri politiki ya Congo ari impaka zimaze igihe zivugwa ku ihindurwa ry’Itegeko Nshinga. Yavuze ko ibiganiro byinshi bya politiki byamaze kwibanda kuri icyo kibazo, kugeza ubwo abayobozi bamwe batangiye kwirengagiza inshingano z’ingenzi igihugu kibafitiye.
Yagize ati: “Impaka nk’izo, mu gihe igihugu kiri mu ntambara no mu bibazo bikomeye, zishobora kurushaho gucamo abaturage ibice aho kubaka igihugu.” Yibukije ko RDC ikeneye mbere na mbere kongera kubaka ubumwe bw’Abanyekongo no gushyira imbere umutekano, aho kwibanda ku nyungu za politiki z’igihe gito.
Olenghankoy yasabye Perezida Félix Tshisekedi gukoresha ububasha ahabwa n’Itegeko Nshinga, cyane cyane ingingo ya 69, kugira ngo igihugu kitinjira mu kangaratete gakomeye. CNSA yavuze ko hakenewe ingamba zihutirwa zo kuzimya “umuriro uri gututumba” mbere y’uko uhinduka ikibazo igihugu kitakongera kugenzura.
Mu by’ingenzi CNSA yasabye harimo:
Guhagarika impaka zose zongera amacakubiri mu gihugu;
Gukora iperereza no gukurikirana abantu bakwirakwiza urwango n’amagambo ashishikariza urugomo;
Gushimangira ubumwe bw’Abanyekongo;
Gutangiza ibiganiro bya politiki bihuje impande zose;
Gutanga amahirwe ku banyapolitiki bari mu buhungiro gutaha mu mutekano;
Gusuzuma dosiye z’abafunzwe bazira ibitekerezo bya politiki;
Kugabanya ubushyamirane hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo.
CNSA yanenze kandi inzego z’umutekano n’ubutabera, ivuga ko abaturage batangiye kubona izo nzego nk’izidafite ubushobozi cyangwa zibogamye mu guhangana n’ibikorwa by’urugomo bikorwa n’imitwe imwe n’imwe yitwaza politiki.
Nubwo RDC ari kimwe mu bihugu bikungahaye cyane ku mutungo kamere muri Afurika no ku isi, harimo zahabu, coltan, cobalt, diyama, lithium n’andi mabuye y’agaciro akenerwa cyane ku rwego mpuzamahanga, abaturage benshi bakomeje kuba mu bukene bukabije.
Abasesenguzi ba politiki bagaragaza ko ikibazo nyamukuru atari ukubura umutungo, ahubwo ari ikibazo cy’imiyoborere mibi, ruswa, amacakubiri ya politiki ndetse n’umutekano muke umaze imyaka myinshi mu Burasirazuba bw’igihugu.
Kugira ngo RDC ihagarare neza nk’igihugu gikomeye kandi gikungahaye, hakenewe ibintu byinshi by’ingenzi birimo:
- Ubumwe bw’Abanyekongo
Abanyekongo basabwa gushyira imbere inyungu z’igihugu aho gushyigikira amoko cyangwa imitwe ya politiki. Politiki zishingiye ku moko cyangwa urwango ni zimwe mu zikomeje gusenya igihugu.
Abasesenguzi benshi bemera ko igihugu gikeneye ibiganiro bihuza ubutegetsi, opozisiyo, sosiyete sivile ndetse n’imitwe ifite ibibazo bya politiki kugira ngo haboneke umurongo umwe wo kubaka igihugu.
- Kurwanya ruswa no kunoza imiyoborere
RDC ikomeje gutakaza miliyari z’amadolari kubera ruswa no kunyereza umutungo kamere. Hatabayeho ubutabera bwigenga n’inzego zikomeye zo kurwanya ruswa, ubukungu bw’igihugu ntibushobora kugirira abaturage akamaro.
- Gushimangira umutekano w’igihugu
Intambara zidashyira mu Burasirazuba bwa Congo zikomeje gutuma igihugu kidatera imbere. Leta ikeneye igisirikare gikomeye, cyubashywe kandi gifite ubushobozi bwo kurinda igihugu aho kwishingikiriza cyane ku mitwe yitwaje intwaro cyangwa ku bufasha bw’amahanga.
- Guteza imbere inganda n’ubukungu
Nubwo RDC ifite umutungo kamere mwinshi, iracyohereza amabuye y’agaciro hanze adatunganijwe. Kubaka inganda zitunganya ayo mabuye byatanga akazi ku rubyiruko ndetse bikazamura ubukungu bw’igihugu.
Kuri ubu, politiki ya Kinshasa iri mu bihe bikomeye cyane kubera kutizerana hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo, ikibazo cy’umutekano gikomeje kwiyongera, ndetse n’igitutu abaturage bakomeje gushyira ku buyobozi kubera imibereho mibi.
Ijambo rya Joseph Olenghankoy ryerekana ko hari ubwoba ko igihugu cyakwinjira mu bihe bikomeye kurushaho niba hatabayeho ubwitonzi bwa politiki n’ingamba zihutirwa zo guhuza Abanyekongo.
Mu gihe RDC yitegura kwizihiza imyaka 66 y’Ubwigenge, benshi bibaza niba abayobozi ba Congo bazashobora gushyira imbere inyungu z’igihugu aho gukomeza guhangana mu nyungu za politiki, mu gihe abaturage bo bakomeje gusaba amahoro, umutekano n’iterambere rirambye.
