I Luanda, Tshisekedi Yatangaje Amagambo Akomeye ku Ntambara Ikomeje mu Burasirazuba bwa RDC
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Mu murwa mukuru wa Angola, Luanda, ahari kubera kuva ku wa Kane tariki ya 16 kugeza ku wa Gatanu tariki ya 17/07/2026, inama ya gatatu y’ihuriro mpuzamahanga ryiswe “Un appel à la paix, à la fin des guerres et au respect du droit international”, Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo, yongeye gusaba amahanga kongera imbaraga mu gukemura ibibazo by’umutekano bikomeje guhungabanya Afurika ndetse n’iyubahirizwa ry’amategeko mpuzamahanga.
Iyi nama yateguwe n’Ihuriro ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe Ubusabane hagati y’Imico (UNAOC) ku bufatanye na Guverinoma ya Angola, yahuje abakuru b’ibihugu, abayobozi b’imiryango mpuzamahanga, abayobozi b’amadini, urubyiruko, impuguke, abahagarariye sosiyete sivile n’abandi bafatanyabikorwa batandukanye, bagamije gushimangira ibiganiro, ubwiyunge, amahoro arambye ndetse no kubahiriza amategeko mpuzamahanga.
Mu ijambo rye, Perezida Tshisekedi yavuze ko ikibazo cy’umutekano kimaze imyaka irenga 30 mu burasirazuba bwa RDC kidakwiye gufatwa nk’ikibazo cy’igihugu kimwe gusa, ahubwo ko ari ikibazo gifite ingaruka ku mutekano w’akarere ndetse n’uw’isi muri rusange.
Yagaragaje ko aho amategeko asimbuzwa imbaraga z’intwaro, aho imitwe yitwaje intwaro ikoreshwa mu nyungu za politiki z’ibihugu runaka, aho kudahana abakora ibyaha bikomeza kubaho, ndetse n’aho umutungo kamere ukoreshwa mu gukomeza amakimbirane aho guteza imbere abaturage, amahoro aba akiri kure.
Perezida wa RDC yasabye ibihugu n’imiryango mpuzamahanga kudakomeza kurebera gusa ibibazo abaturage bahura na byo, ahubwo hagafatwa ingamba zifatika zo kurengera abasivili, kubahiriza amategeko mpuzamahanga no gushyira iherezo ku bikorwa bihungabanya amahoro.
Mu butumwa bwe, Félix Tshisekedi yavuze ko igihe kigeze cyo guhagarika gufata intambara nk’ikintu gisanzwe cyangwa kidashobora kurangira.
Yagize ati: “Amahanga ntakwiye kugarukira ku kwamagana amakimbirane mu magambo gusa, ahubwo amahoro asaba ibikorwa bifatika, ubutabera ndetse n’uburyozwe ku bakoze ibyaha.” Yongeyeho ko igihe amahoro ahungabanye hakenewe ibisubizo bisobanutse kandi birambye.
Guverinoma ya Kinshasa yakomeje gusubiramo ibirego ishinja u Rwanda gufasha umutwe wa AFC/M23, ibirego Kigali yakomeje guhakana, ivuga ko ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC gifite impamvu nyinshi zirimo ibibazo by’imiyoborere, imitwe yitwaje intwaro ndetse n’amateka maremare y’amakimbirane mu karere.
Perezida Tshisekedi yavuze kandi ko kuba Luanda yaratoranyijwe kwakira iyi nama bifite igisobanuro gikomeye, kuko Angola ari igihugu cyanyuze mu ntambara ndende ariko kikabasha kongera kubaka igihugu, kugera ku bwiyunge ndetse kikaba kimwe mu bihugu bigira uruhare mu gushakira ibisubizo amakimbirane yo mu karere.
Yanashimiye Perezida João Lourenço na Guverinoma ya Angola ku ruhare bagira mu bikorwa by’ibiganiro no kugabanya ubushyamirane mu Karere k’Ibiyaga Bigari, avuga ko Angola ikomeje kuba umufatanyabikorwa ukomeye mu rugendo rwo gushaka amahoro arambye.
Kuva yafata ubutegetsi, Perezida Félix Tshisekedi yakomeje gushyira imbere inzira ya dipolomasi mu gushakira umuti ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC. Mu nama mpuzamahanga zitandukanye, yakomeje gusaba ubufatanye bw’amahanga, kubahirizwa kw’amategeko mpuzamahanga ndetse no gufatwa ingamba ku bibazo by’umutekano.
Nubwo ibikorwa bya dipolomasi byakomeje kwiyongera, umutekano mu burasirazuba bwa RDC uracyakomeje kuba ikibazo gikomeye. Imirwano hagati y’impande zitandukanye, ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro ndetse n’ihunga ry’abaturage biracyagaragara mu bice bitandukanye bya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Ibi byakomeje guteza impaka hagati y’abashyigikira politiki ya Guverinoma ya Kinshasa bavuga ko inzira ya dipolomasi ari ingenzi mu kugera ku mahoro arambye, n’abayinenga bavuga ko umusaruro ugaragara ku mutekano w’abaturage ukiri muto ugereranyije n’ibyari byitezwe.
Iyi nama ya Luanda yabaye mu gihe hakomeje izindi gahunda z’ibiganiro zigamije gushakira umuti ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC, zirimo Amasezerano ya Washington ndetse n’ibiganiro biyobowe na Qatar bizwi nka Doha Process.
Nubwo habaye ibiganiro byinshi hagati ya Guverinoma ya Kinshasa n’umutwe wa AFC/M23, impande zombi ntiziragera ku bwumvikane ku ngingo zimwe na zimwe z’ingenzi. Inama yabereye i Montreux mu Busuwisi na yo ntiyatanze umusaruro wari witezwe, mu gihe ibindi bibazo by’umutekano mpuzamahanga byagize uruhare mu kudindiza inzira ya dipolomasi.
Abasesenguzi bavuga ko hakiri intera nini hagati y’ibyemeranyijwe mu biganiro bya dipolomasi n’ibiri kubera ku rugamba, aho buri ruhande rukomeje gusobanura amasezerano mu buryo rubona ko buruhesha ukuri. Ibi bituma ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemeranyijwe rikomeza kugorana, mu gihe abaturage bo mu bice byibasiwe n’intambara bakomeje guhura n’ingaruka z’umutekano muke ndetse n’ibibazo by’ubutabazi.
Mu gusoza, ihuriro rya Luanda ryagaragaje ko amahanga akomeje gushimangira ko amahoro arambye azagerwaho binyuze mu biganiro, ubufatanye ndetse no kubahiriza amategeko mpuzamahanga. Icyakora, uko ibintu bihagaze mu burasirazuba bwa RDC bigaragaza ko hakiri urugendo rurerure kugira ngo ibyemeranyijwe mu rwego rwa dipolomasi bihinduke impinduka zifatika ku mibereho y’abaturage.






