Impaka ku Matora Yabaye mu 2018 Zongeye Gukaza Umurego muri RDC

Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye bya politiki, umutekano n’ubukungu, amagambo yatangajwe n’Umuvugizi w’ihuriro ritavuga rumwe na Leta rya Lamuka, Prince Epenge, yongeye gukurura impaka zikomeye ku buyobozi bwa Perezida Félix Tshisekedi ndetse n’ubuzimagatozi bw’amatora y’Umukuru w’Igihugu yo mu mwaka wa 2018.

Prince Epenge yavuze ko ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi budafite ububasha bwo guhindura Itegeko Nshinga, ashingiye ku buryo amatora yamugejeje ku butegetsi yakomeje kuvugwaho kutizerwa n’abatavuga rumwe na Leta ndetse n’imiryango mpuzamahanga imwe n’imwe yakurikiranye ayo matora.

Yagize ati:

“Ni gute umuntu wageze ku butegetsi n’amajwi ari munsi ya 15% ashobora kwibasira Itegeko Nshinga ryemejwe na 61% by’Abanyekongo? Abaturage bazajya mu mihanda basaba ibiganiro bya politiki cyangwa amatora mu 2028.”

Aya magambo yahise yongera kubyutsa impaka zimaze imyaka myinshi zivugwa muri RDC ku bijyanye n’ukuri kw’amatora ya Perezida yabaye mu 2018, aho Félix Tshisekedi yatangajwe nk’uwatsinze n’Akanama gashinzwe Amatora muri Congo (CENI), nubwo abatavuga rumwe na Leta, cyane cyane Martin Fayulu n’ihuriro Lamuka, bakomeje kuvuga ko ayo matora yibwe.

Amatora ya Perezida wa RDC yo mu 2018 yabaye nyuma y’imyaka myinshi abaturage bategereje ihererekanyabubasha hagati ya Perezida Joseph Kabila wari umaze imyaka hafi 18 ku butegetsi n’undi muyobozi mushya.

Icyo gihe Komisiyo y’Amatora yatangaje Félix Tshisekedi nk’uwatsinze, ariko abatavuga rumwe na Leta bayobowe na Martin Fayulu bahise bavuga ko amajwi yanyerejwe. Raporo zitandukanye z’amahanga ndetse n’itangazamakuru mpuzamahanga icyo gihe byagaragaje ko hashoboraga kuba harabaye ubwumvikane bwa politiki hagati ya Félix Tshisekedi na Joseph Kabila kugira ngo habeho ihererekanyabubasha ritavuyemo imvururu.

Nubwo Tshisekedi yakomeje gushimangira ko yatorewe mu mucyo, abatavuga rumwe na Leta bakomeje kuvuga ko ubuyobozi bwe bwubakiye ku masezerano ya politiki aho kuba ku bushake bw’abaturage.

Mu myaka ishize, muri RDC hakomeje kuvugwa impungenge z’uko ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi bushobora kugerageza guhindura cyangwa gusubiramo ingingo zimwe z’Itegeko Nshinga, cyane cyane izijyanye n’imiterere y’ubutegetsi, manda za Perezida ndetse n’imiyoborere y’inzego z’igihugu.

Abatavuga rumwe na Leta bavuga ko ibyo bishobora guteza umwuka mubi wa politiki no kongera gucamo ibice igihugu gisanzwe gifite amateka akomeye y’amakimbirane ya politiki n’intambara.

Lamuka ivuga ko abaturage nibakomeza kutumva ijwi ryabo, bashobora kongera kujya mu myigaragambyo basaba ibiganiro bya politiki bihuriweho cyangwa amatora mashya mu gihe cya 2028.

Aya makimbirane ya politiki aje yiyongera ku bibazo bikomeye igihugu gisanzwe gifite, cyane cyane intambara ikomeje mu burasirazuba bwa RDC, aho ihuriro AFC/M23 rikomeje kugenzura ibice byinshi byo muri Kivu y’Amajyaruguru ndetse rikavuga ko rirwanira uburenganzira bw’abaturage bavuga ko bamaze igihe kinini bahezwa muri politiki y’igihugu.

Ku ruhande rwa Leta ya Kinshasa, Perezida Félix Tshisekedi akomeje gushinja ibihugu byo mu karere, cyane cyane u Rwanda, gushyigikira M23, ibintu Kigali yakomeje guhakana ivuga ko ikibazo cya Congo gishingiye ku miyoborere mibi n’ibibazo by’imbere mu gihugu.

Abasesenguzi benshi bavuga ko politiki ya RDC iri mu bihe bikomeye cyane, kuko igihugu kiri guhangana n’intambara, kutizerana hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo, ibibazo by’ubukungu ndetse n’igitutu mpuzamahanga ku miyoborere.

Amagambo ya Prince Epenge agaragaza ko opozisiyo muri RDC ikomeje kwitegura urugamba rukomeye rwa politiki mbere y’amatora ataha. Hari impungenge ko kutumvikana hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo bishobora gukomeza gukaza umwuka mubi mu gihugu, cyane cyane mu gihe abaturage benshi bakomeje kugaragaza kutishimira imibereho n’imikorere y’inzego za Leta.

Mu gihe ubutegetsi bwa Félix Tshisekedi bwo bukomeje kuvuga ko bwifuza kuvugurura igihugu no kugarura umutekano, abatavuga rumwe na bwo bavuga ko hakenewe ibiganiro bya politiki byimbitse kugira ngo Congo ibone amahoro arambye n’ubuyobozi bwizerwa na bose.