Impaka Zafashe Indi Ntera Muri RDC Nyuma y’Imvugo ya Tshisekedi ku Rwanda, Intambara na Referendum
Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix Tshisekedi, yongeye guteza impaka zikomeye muri politiki y’iki gihugu nyuma y’ijambo rikomeye yatanze ku munsi w’ejo, tariki ya 06/05/2026, aho yavuze ibintu byafashwe nk’ibigaragaza ikibazo gikomeye cy’imiyoborere, umutekano n’icyerekezo cya politiki ya RDC.
Mu kiganiro kirekire yagiranye n’abanyamakuru barenga 200 i Kinshasa, Perezida Tshisekedi yavuze amagambo yakuruye impaka nyinshi haba imbere muri RDC no ku rwego mpuzamahanga. Yagize ati: “Ndi umuntu ufite amakuru menshi kurusha abandi bose mu gihugu.” Nyuma y’aho, yemeye ko yagiye ahabwa “amakuru atari yo” ku miterere y’ingabo za FARDC n’uko ibintu byifashe ku rugamba rwo mu burasirazuba bwa Congo.
Aya magambo yahise atuma abatavuga rumwe na leta ndetse n’abasesenguzi bavuga ko agaragaza ikibazo gikomeye cy’imikorere y’inzego z’umutekano n’ubuyobozi bwa leta ya Congo.
Perezida Tshisekedi yatangaje ko nyuma yo kugera ku buyobozi bw’igihugu yaje gusanga hari urwego rukomeye rw’icengezwa mu gisirikare cya FARDC. Yashinje u Rwanda kugira uruhare mu guhungabanya no gucengera mu ngabo za Congo, avuga ko ibyo byagize uruhare mu gutsindwa kw’ingabo za leta mu bice byinshi byo mu burasirazuba bw’igihugu.
Yagize ati:
“Nakiriye amakuru atari ukuri ku kuntu ibintu byari byifashe mu gisirikare, cyane cyane ku rwego rw’icengezwa.”
Ibi yabivuze mu gihe intambara hagati ya FARDC n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) ikomeje guteza umutekano muke mu Ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Tshisekedi yavuze ko ikibazo cy’umutekano muri RDC kitagituruka gusa ku mitwe yitwaje intwaro, ahubwo ko hari n’ikibazo cy’imbere mu nzego za leta n’igisirikare cy’igihugu.
Mu ijambo rye, Perezida Tshisekedi yongeye gushinja u Rwanda kugira uruhare mu bibazo by’umutekano muri RDC ndetse no kungukira mu mutungo kamere w’iki gihugu.
Yavuze ko ibiganiro bya dipolomasi hagati ya Kinshasa na Kigali biri kugenda gahoro kubera inyungu u Rwanda rushinjwa kugira mu mutungo wa Congo. Yanavuze ko hari imbogamizi mu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano aherutse gusinywa hagati ye na Perezida Paul Kagame i Washington mu mpera za 2025.
Ku ruhande rw’u Rwanda, rutera utwatsi ibyo birego, rugasobanura ko nta ngabo rufite ku butaka bwa RDC ndetse ko ikibazo cy’umutekano wa Congo gishingiye ku bibazo by’imbere muri icyo gihugu.
Perezida Tshisekedi yanavuze ku bibazo by’imishahara y’abakozi ba leta n’abasirikare bavuga ko bamaze igihe badahembwa ku gihe. Mu magambo ye yavuze ati:
“Nanjye ndi mu bahohotewe.”
Aya magambo yahise atera uburakari mu baturage no mu batavuga rumwe n’ubutegetsi, bibaza uburyo Perezida ubwe ashobora kwiyita “uwahohotewe” kandi ari we muyobozi mukuru w’igihugu.
Abasesenguzi bavuga ko iri jambo ryasobanuwe nk’ikimenyetso cy’uko ubutegetsi bwa Tshisekedi bushobora kuba buri gutakaza icyizere mu baturage, cyane cyane mu gihe ubukungu bukomeje kuzamba n’intambara zikomeje gufata indi ntera.
Kimwe mu bice byakuruye impaka kurusha ibindi ni aho Tshisekedi yavuze ko ashobora kwemera kwiyamamariza manda ya gatatu naramuka abisabwe n’abaturage.
Yagize ati:
“Ntabwo ari njye wayisabye. Ariko abaturage nibabinsaba, nzabyemera, kandi bizanyura muri référendum.”
Aya magambo yahise ashyirwa mu rwego rwa politiki rugamije gutegura ihindurwa ry’itegeko nshinga kugira ngo Tshisekedi ashobore gukomeza kuyobora nyuma ya 2028.
Muri RDC, itegeko nshinga ryemerera Perezida manda ebyiri gusa. Gusa abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko hari umugambi wo kurihindura, nk’uko byagiye bikorwa no mu bindi bihugu bya Afurika.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko ijambo rya Tshisekedi rigaragaza ibintu byinshi bikomeye ku hazaza ha RDC:
- Kwigizayo inshingano z’ibibazo by’umutekano
Mu kuvuga ko yahawe amakuru atari yo ku gisirikare, Tshisekedi asa n’uwerekana ko ibibazo bya FARDC byaturutse ku bamubanjirije cyangwa ku bantu bo mu nzego za leta bamuhishe ukuri.
- Gutegura abaturage ku ihindurwa ry’itegeko nshinga
Amagambo ye kuri “manda ya gatatu” afatwa nk’intangiriro yo gupima uko abaturage babyakira mbere yo gutangiza gahunda yo guhindura itegeko nshinga.
- Gukomeza gushyira igitutu ku Rwanda
Mu kongera gushinja Kigali, Tshisekedi arashaka gukomeza gushyira ikibazo cya Congo ku rwego mpuzamahanga no gushaka ubufasha bwa dipolomasi n’ubwa gisirikare.
- Kwerekana ko intambara izagira ingaruka ku matora
Tshisekedi yanumvikanishije ko uko umutekano uzaba umeze mu burasirazuba bwa RDC bishobora kugira ingaruka ku matora ateganyijwe mu 2028, ibintu bamwe batangiye kugereranya n’ibyabaye ku butegetsi bwa Joseph Kabila watinze amatora imyaka ibiri.
Nyuma y’iri jambo, abatavuga rumwe na leta ya Kinshasa batangiye kuvuga ko igihugu kiri mu “kibazo cy’amakuru n’imiyoborere”, aho abaturage bavuga ko batakigirira icyizere inzego za leta.
Hari abavuga ko amagambo ya Perezida ubwe agaragaza ko ubuyobozi bwa Congo butakigenzura neza igihugu, mu gihe abandi bamushyigikiye bavuga ko ari Perezida uvugisha ukuri kandi ushaka kuvugurura inzego z’umutekano.
Mu gihe intambara mu burasirazuba bwa RDC ikomeje, ikibazo cya manda ya gatatu, umutekano muke n’umubano mubi hagati ya RDC n’ibindi bihugu byo mu karere bikomeje kuba ibintu bishobora kugena ahazaza ha politiki ya Congo mu myaka iri imbere.





