Kabila Yongeye Kwigarurira Politiki ya RDC: Ihuriro Rishya na Sesanga Rikomeje Guhungabanya Ubutegetsi bwa Tshisekedi
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje kunyura mu bihe bikomeye bya politiki n’umutekano, ibikorwa bya Joseph Kabila wahoze ayobora igihugu bikomeje kongera kuvugisha benshi. Kuri ubu, Kabila ari kwiyerekana nk’umwe mu banyapolitiki bakomeye bashobora kongera guhindura isura ya politiki y’i Kinshasa, cyane cyane mu gihe abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi bakomeje kwiyegeranya.
Ibi byongeye kugaragara nyuma y’uko Depite Delly Sesanga yemeye ku mugaragaro ubufatanye bwe na Joseph Kabila mu rugamba rwo kurwanya umugambi wo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC, ibintu byafashwe nk’intambwe ikomeye mu kwisuganya kw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi.
Mu kiganiro cya “Space X” cyayobowe n’umunyamakuru Stanis Bujakera tariki ya 21 Gicurasi 2026, Delly Sesanga yasubije abanenga ubufatanye bwe na Joseph Kabila, bavuga ko bidakwiye gukorana n’umuntu wayoboye ubutegetsi bwigeze gushinjwa gukoresha ingufu zikomeye mu gucecekesha abatemeraga ihindurwa ry’Itegeko Nshinga mu myaka yashize.
Sesanga yavuze ko kurengera Itegeko Nshinga birenze amacakubiri ya politiki cyangwa amateka y’abanyapolitiki ku giti cyabo.
Yagize ati:
“Ku kibazo cyo kurengera Itegeko Nshinga, twahamagariye buri wese kwifatanya natwe.”
Yibukije ko muri Mutarama 2026 yashyize umukono ku itangazo rimwe na Joseph Kabila, Martin Fayulu ndetse na Moïse Katumbi, basaba ko Itegeko Nshinga ryubahirizwa kandi hakirindwa icyarivogera cyose.
Sesanga yavuze ko urugamba rwo kurwanya ihindurwa ry’Itegeko Nshinga rugomba guhuza Abanyekongo bose, kabone n’iyo bamwe muri bo baba barigeze gushyigikira iryo hindurwa mu bihe byashize.
Yagize ati:
“Kubaha abazize ubwicanyi bwo hambere ni no kumvisha abigeze gushaka guhindura Itegeko Nshinga ko bagomba kuririnda.”
Aya magambo yashimangiye uburyo abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Tshisekedi bari kugenda bahuriza hamwe imbaraga, nubwo bamwe muri bo bafite amateka atavugwaho rumwe muri politiki ya RDC.
Nubwo Joseph Kabila yavuye ku butegetsi mu mwaka wa 2019 nyuma y’imyaka hafi 18 ayoboye RDC, ntiyigeze ava burundu muri politiki. Ahubwo, benshi mu basesenguzi bemeza ko yagumanye imbaraga zikomeye mu nzego z’umutekano, mu gisirikare, mu bucuruzi ndetse no mu banyapolitiki benshi bakomeye muri Congo.
Kabila yinjiye ku butegetsi mu 2001 nyuma y’urupfu rwa se, Laurent-Désiré Kabila, wari Perezida wa RDC. Yabaye umwe mu bayobozi bamaze igihe kirekire ku butegetsi muri Afurika yo Hagati, ayobora igihugu kugeza mu 2019.
Mu gihe cye ku butegetsi, igihugu cyaranzwe n’intambara z’urudaca mu Burasirazuba bwa Congo, ikibazo cy’imitwe yitwaje intwaro, ubukungu butajegajega ndetse n’ibirego byinshi by’ihohoterwa ry’uburenganzira bwa muntu.
Ariko kandi, Kabila yashoboye kubaka uburyo bukomeye bwo kugenzura ubutegetsi, aho yashyize abantu be mu gisirikare, mu butasi no mu nzego zikomeye z’igihugu. Ni yo mpamvu kugeza ubu hakiri benshi bavuga ko adashobora gusuzugurwa muri politiki ya RDC.
Kuva Félix Tshisekedi yajya ku butegetsi, umubano we na Joseph Kabila waranzwe no guterana amagambo no gushyamirana kwa hato na hato. Nubwo mu ntangiriro bombi bari bafite ihuriro rya politiki ryiswe FCC-CACH, nyuma ryaje gusenyuka kubera kutumvikana ku micungire y’ubutegetsi.
Uyu munsi, abatavuga rumwe na Tshisekedi bamushinja gushaka guhindura Itegeko Nshinga kugira ngo akomeze kuguma ku butegetsi igihe kirenze icyagenwe n’amategeko, ibintu ubutegetsi bwe bukomeje guhakana.
Kubera ibyo, amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi aherutse gushinga ihuriro ryiswe Coalition Article 64 (C64), rigamije “kurengera ubutegetsi bugendera ku Itegeko Nshinga.”
Iri huriro ririmo amazina aremereye muri politiki ya Congo arimo Martin Fayulu, Jean-Marc Kabund, Moïse Katumbi na Delly Sesanga.
Bavuga ko bashaka gukumira icyo bise:
“ishyirwaho ry’igitugu gishya n’ubutegetsi bw’umuntu umwe ushaka gutegeka ubuziraherezo muri RDC.”
Ese Joseph Kabila Ashobora Kongera Guhindura Ubutegetsi bwa Kinshasa?
Abasesenguzi benshi ba politiki ya Congo bemeza ko Joseph Kabila agifite ubushobozi bwo kugira uruhare rukomeye mu mpinduka zishobora kuba muri RDC.
Nubwo atagaragara cyane mu ruhame nka mbere, ibikorwa bye bya politiki bikomeje kwiyongera buhoro buhoro. Kuba ari kongera kwegerana n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi nka Fayulu, Katumbi na Sesanga, bifatwa nk’ikimenyetso gikomeye cy’uko ashobora kuba ari gutegura uburyo bwo kongera kugira ijambo rikomeye mu buyobozi bwa Congo.
Hari n’abavuga ko Kabila ashobora gushyigikira umukandida ukomeye mu matora ataha cyangwa se akifashisha igitutu cya politiki kugira ngo ubutegetsi bwa Tshisekedi bugabanuke imbaraga.
Ikindi gikomeje gutuma izina rye rigumana uburemere ni uko kugeza ubu agifite abantu benshi bamwiyumvamo, cyane cyane mu gisirikare no mu nzego z’umutekano, ibintu bishobora kugira uruhare rukomeye mu hazaza h’ubutegetsi bwa Kinshasa.
Mu gihe RDC ikomeje guhura n’ibibazo by’umutekano muke mu Burasirazuba bw’igihugu, ubukungu butifashe neza ndetse n’amakimbirane ya politiki agenda yiyongera, Joseph Kabila aracyagaragara nk’umukinnyi ukomeye ushobora kugira uruhare mu guhindura icyerekezo cya politiki y’iki gihugu mu myaka iri imbere.
