Lubero: Basabye Leta ya Tshisekedi Gutoza no Gucunga Wazalendo Nyuma y’Ibyaha Bikomeye Byakozwe n’Umwe muri bo
Sosiyete sivile yo mu karere ka Lubero, mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, yasabye Leta ya Kinshasa gufata ingamba zikomeye zo gucunga no gutoza abarwanyi ba Wazalendo amategeko shingiro agenga igisirikare n’amahame mpuzamahanga arengera ikiremwamuntu, nyuma y’aho umwe muri abo barwanyi akatiwe igihano cy’urupfu azira ibyaha bikomeye yakoreye abasivile.
Uyu murwanyi uzwi ku izina rya “Far West” yakatiwe n’urukiko rwa gisirikare rwa Butembo ku wa Gatatu tariki ya 06 Gicurasi 2026, nyuma yo guhamwa n’ibyaha birimo kwica umumotari ndetse no gufata ku ngufu umukiliya we mbere yo kumwica. Ibi byaha byabereye i Kimbulu, muri Teritwari ya Lubero, mu cyumweru gishize.
Iki cyemezo cy’urukiko cyateje impaka n’impungenge zikomeye mu baturage, cyane cyane ku ruhare rw’imitwe ya Wazalendo ikomeje gufasha FARDC mu rugamba rwo kurwanya ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23), rivugwaho gushaka guhirika ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi.
Wazalendo ni izina rusange ryahawe imitwe yitwaje intwaro yiganjemo urubyiruko n’abarwanyi bo mu bice bitandukanye bya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Epfo, bavuga ko bihagurukiye kurinda igihugu no gushyigikira ingabo za Leta ya Congo (FARDC) mu rugamba rwo guhashya AFC/M23 na MRDP-Twirwaneho muri Kivu y’Epfo.
Mu myaka yashize, bamwe muri aba barwanyi bagiye bagaragazwa nk’intwari mu duce runaka kubera uruhare rwabo mu kurwanya M23. Nyamara kandi, imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu yakomeje kugaragaza impungenge ku myitwarire ya bamwe muri bo, bashinjwa ibikorwa birimo ubwicanyi, gusahura abaturage, gufata ku ngufu no gukora ibikorwa binyuranyije n’amategeko mpuzamahanga arengera abasivile.
Abayobozi ba sosiyete sivile muri Lubero bavuga ko ikibazo nyamukuru ari uko benshi mu barwanyi ba Wazalendo badafite ubumenyi buhagije ku mategeko ya gisirikare ndetse n’uburyo bwo kubaha uburenganzira bwa muntu mu bihe by’intambara.
Basabye Leta ya Congo gushyiraho gahunda yo kubacumbikira mu bigo bya gisirikare (cantonnement), bakabanza gutozwa no kugenzurwa mbere yo koherezwa mu bikorwa bya gisirikare. Bavuga ko ibi byafasha kugabanya ibyaha bikorerwa abaturage no gukomeza kugarura icyizere hagati y’abaturage n’ingabo zibarinze.
Sosiyete sivile kandi yibukije ko nubwo Wazalendo bafite uruhare mu mutekano, badakwiye gukora nk’imitwe yigenga idakurikiranwa, kuko na bo ubwabo bashobora guteza umutekano muke no gukandamiza abaturage.
Mu mezi ashize, ubutegetsi bwa Congo bwakajije ibikorwa byo gukurikirana abasirikare n’abarwanyi bose bakorana na Leta y’i Kinshasa bashinjwa ihohotera rikorerwa abaturage. Inkiko za gisirikare zatangiye gutanga ibihano bikomeye ku bagaragayeho ubwicanyi, gufata ku ngufu no gusahura abaturage, mu rwego rwo guhangana n’umuco wo kudahana umaze igihe uvugwa mu burasirazuba bwa Congo.
Abasesenguzi bavuga ko urubanza rwa “Far West” rushobora kuba ubutumwa bukomeye ku bandi barwanyi ba Wazalendo n’abasirikare ba FARDC, ko ibikorwa by’ihohotera bitazihanganirwa, cyane cyane muri iki gihe uburasirazuba bwa Congo bukomeje kurangwa n’intambara n’ibibazo bikomeye by’umutekano.
Teritwari ya Lubero iri mu duce twibasiwe cyane n’intambara n’ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru. Uretse Wazalendo, ako gace kanakoreramo indi mitwe myinshi irimo ADF ndetse n’indi mitwe y’abaturage yitwaje intwaro ivuga ko irwanira kurinda abaturage.
Iyi miterere y’umutekano ituma abaturage benshi bakomeza kuba hagati y’impande zihanganye, bikaba byaratumye ibikorwa byo kwica, gushimuta no gusahura bikomeza kwiyongera.
Abaturage ba Lubero bavuga ko bifuza ko Leta ya Congo idashora gusa imbaraga mu rugamba rwa gisirikare, ahubwo yanashyira imbere uburinzi bw’abasivile, ubutabera ndetse no kubaka inzego z’umutekano zikurikiza amategeko mpuzamahanga n’indangagaciro za gisirikare.





