Iby’Igitero cyagabwe i Gakenke Nyuma y’Inama ya Ndayishimiye na Tshisekedi: Menya uko Umutekano Ukomeje Kuzamba mu Burasirazuba bwa RDC
Nyuma y’uruzinduko rwa Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), aho yakiriwe akanagirana ibiganiro na Perezida Félix Tshisekedi tariki ya 22/06/2026 i Kinshasa, haravugwa ko hashobora kwiyongera ibikorwa bya gisirikare mu burasirazuba bwa Congo, cyane cyane mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo no mu misozi ya Minembwe.
Iyo nama y’abakuru b’ibihugu byombi ngo yibanze ku isuzuma ry’umutekano mu bice bya Fizi na Uvira, ndetse n’ahandi hakomeje kubera imirwano ihanganishije ingabo za Leta ya Congo n’imitwe yitwaje intwaro.
Amakuru atangazwa n’itangazamakuru ritandukanye avuga ko abayobozi bombi basuzumye uko ibikorwa bya gisirikare byagiye bikorwa kuva mu ntangiriro za 2026, ndetse bakemeranya ku kongerera imbaraga ingabo ziri mu bikorwa byo kugarura umutekano.
Muri ibyo byemezo bivugwa harimo:
Kongera ubushobozi bw’igisirikare n’ibikoresho byacyo
Kwifashisha ikoranabuhanga ry’indege zitagira abapilote (drones)
Gushimangira uburyo bw’ubutasi hagamijwe kugabanya ibitero n’ingaruka z’intambara
Hari kandi amakuru avuga ko hasuzumwe ingamba zifitanye isano no kugabanya urujya n’uruza rw’imitwe yitwaje intwaro mu duce tumwe na tumwe twa Kivu y’Amajyepfo.
Mu makuru akomeje gucicikana, havugwa ko hari gahunda zishobora gufatwa ku bijyanye n’ibikorwa remezo bimwe na bimwe bifatwa nk’ingirakamaro mu bikorwa bya gisirikare, harimo n’ikibuga cy’indege cya Minembwe. Icyakora, ibi ntibirahabwa icyemezo cyangwa ngo byemezwe n’impande zose bireba.
Ku rundi ruhande, imirwano yo mu burasirazuba bwa RDC ikomeje gufata intera, aho umutwe wa Twirwaneho ufatanyije na M23 uvuga ko wigaruriye tumwe mu duce turimo Gakenge, Lundu, Bidegu, Kalingi, Rubemba na Gitavi, nyuma y’imirwano ikomeye uvuga ko yabahanganishije n’ingabo za RDC (FARDC) n’abafatanyabikorwa bazo, barimo ingabo z’u Burundi, imitwe ya Wazalendo na FDLR.
Icyakora, FARDC n’abo bafatanya bo ntibemeza ayo makuru mu buryo bumwe, bakavuga ko ibikorwa byo kugarura umutekano bikomeje. Ariko no kuri uyu wa kabiri, iri huriro ry’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ryagabye ibitero mu bice bituwe n’Abanyamulenge, birimo Gakenke. Icyakora, MRDP-Twirwaneho ivuga ko yabisubije inyuma, mu buhamya batanga bagira bati:
“Nukuri FARDC n’abambari bayo twarabakubise mu masaha ashize. Ubu Gakenke turi kuyigenzura yose. Ibi bibaye nyuma y’ibitero iri huriro ry’ingabo za FARDC ryagabye mu masaha ya kare kuri uyu wa kabiri.”
Imiryango itandukanye itari iya Leta ikorera muri ako karere ivuga ko abaturage bakomeje kugirwaho ingaruka zikomeye n’iyo mirwano. Igaragaza ko:
Inzu nyinshi zasenyutse
Ibikorwa remezo birimo amashuri n’ibitaro byangiritse
Hari abaturage bahitanywe n’intambara abandi bagakomereka
Hari n’abasivili benshi bavugwa ko bava mu byabo bagahinduka impunzi imbere mu gihugu
Mu duce tumwe twa Minembwe na Lundu, hakomeje kuvugwa ibikorwa by’ubushyamirane, harimo n’ibirego by’uko inzu z’abaturage zatwitswe. Bivugwa ko zatwitswe n’ingabo za FARDC n’abafatanyabikorwa bazo, barimo ingabo z’u Burundi, imitwe ya Wazalendo na FDLR.
Ibi kandi byemezwa n’Ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23), rivuga ko hari ibikorwa byo gutwika amazu y’abaturage byakozwe n’uruhande bahanganye rugizwe na FARDC n’abafatanyabikorwa bayo, mu gace ka Lumibishi muri teritwari ya Kalehe, muri Kivu y’Amajyepfo.
Amakuru akomeje gutangazwa n’imiryango imwe n’imwe avuga ko igisirikare cy’u Burundi gifite uruhare rukomeye mu bikorwa byo mu burasirazuba bwa Congo, aho bivugwa ko kuva mu 2022 kugeza mu mpera za 2025, abasirikare babwo babarirwa mu bihumbi byinshi binjiye gufasha FARDC mu bikorwa byo kurwanya imitwe yitwaje intwaro.
Icyakora, ibi byose bikomeje kuba impaka za dipolomasi n’itangazamakuru, kuko impande bireba zitandukanye zidakunze kubyemeza ku mugaragaro mu buryo bumwe.
Uko ibintu bihagaze, uruzinduko rwa Perezida Ndayishimiye muri RDC rushobora kugira ingaruka zikomeye ku mutekano w’akarere, cyane cyane mu bice bya Kivu y’Amajyepfo na Minembwe. Icyakora, amakuru menshi akomeje kuba mu rwego rw’ibivugwa, bityo hakenewe gukurikiranwa n’isesengura ryimbitse ry’impande zitandukanye kugira ngo hamenyekane ukuri kwuzuye ku by’iyi mirwano n’ubufatanye bwa gisirikare bivugwa.
