Perezida Kagame Yahuye n’Abayobozi Bakuru ba Loni: Umutekano w’u Rwanda n’Amakimbirane yo muri RDC Byiganje mu Biganiro
Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame, ku wa Gatatu, yahuye n’abayobozi babiri bakuru b’Umuryango w’Abibumbye (Loni), mu biganiro byibanze ku bibazo by’umutekano bikomeje kugaragara mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC), ndetse n’ingaruka zabyo ku mutekano w’u Rwanda.
Ibiganiro byabereye muri Village Urugwiro, i Kigali, aho Perezida Kagame yakiriye James Swan, Uhagarariye Umunyamabanga Mukuru wa Loni akaba n’Umuyobozi wa MONUSCO, ndetse na Huang Xia, Intumwa yihariye y’Umunyamabanga Mukuru wa Loni mu Karere k’Ibiyaga Bigari.
Ibiganiro byibanze ku ki?
Nk’uko byatangajwe n’Ibiro bya Perezida w’u Rwanda, ibiganiro byibanze ku gushakira umuti w’umuzi amakimbirane amaze igihe mu Burasirazuba bwa RDC, no kureba uburyo ayo makimbirane akomeje kugira ingaruka ku mutekano w’u Rwanda.
Ibi biganiro bibaye mu gihe hakomeje ibikorwa bitandukanye by’ubuhuza n’ibiganiro bigamije gushaka umuti urambye w’umutekano muke ukomeje kugaragara mu Burasirazuba bwa RDC, ahakigaragara imitwe itandukanye yitwaje intwaro.
James Swan ni we watangiye kuyobora MONUSCO mu 2026, nyuma yo kugirwa Uhagarariye Umunyamabanga Mukuru wa Loni muri RDC no kuyobora iri tsinda rishinzwe kubungabunga amahoro. Yashyizwe kuri uwo mwanya ku itariki ya 05/03/2026, asimbuye Bintou Keita.
MONUSCO ishinzwe iki muri RDC?
MONUSCO ni ubutumwa bw’Umuryango w’Abibumbye bwo guharanira ko amahoro n’umutekano bigaruka muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Yatangiye ku mugaragaro ku itariki ya 01/07/2010, isimbura MONUC yari imaze imyaka ikorera muri icyo gihugu.
Inshingano z’ingenzi za MONUSCO zirimo:
- Gufasha inzego za Leta ya RDC mu bikorwa byo guharanira ituze n’umutekano.
- Gufasha mu kubahiriza no guteza imbere uburenganzira bwa muntu.
- Gufasha abaturage n’abakozi b’ubutabazi kubona inzira n’uburyo bwo kugera ku bufasha bw’ikiremwamuntu.
- Gushyigikira gahunda zo kwambura intwaro, gusubiza mu buzima busanzwe no kongera kwinjiza mu muryango abahoze mu mitwe yitwaje intwaro.
- Gushyigikira ibiganiro n’ibikorwa bigamije gukemura amakimbirane no gushimangira inzego za Leta.
Muri iki gihe, MONUSCO ikorera cyane cyane muri Kivu y’Amajyaruguru na Ituri, mu gihe ibikorwa bimwe na bimwe byo gukurikirana no kugenzura iyubahirizwa ry’amasezerano y’agahenge bishobora gukorerwa no muri Kivu y’Amajyepfo, igihe imiterere y’umutekano ibyemeye.
MONUSCO kandi ishobora gukora ibikorwa bya gisirikare mu rwego rw’inshingano yahawe n’Inama y’Umutekano ya Loni, harimo gufatanya na FARDC mu guhangana n’imitwe yitwaje intwaro no kuyibuza kwagura ibikorwa byayo. Icyakora, ibyo bigomba gukorwa hubahirizwa amategeko mpuzamahanga agenga intambara n’uburenganzira bwa muntu.
Ikibazo cy’umutekano w’u Rwanda n’uruhare rwa FDLR
Kimwe mu bibazo by’ingenzi u Rwanda rumaze igihe rugaragaza nk’ikibangamiye umutekano warwo ni FDLR, umutwe witwaje intwaro umaze imyaka myinshi ukorera mu Burasirazuba bwa RDC.
Ku ruhande rw’u Rwanda, ikibazo cya FDLR gifatwa nk’ikibazo cy’umutekano w’igihugu, mu gihe Kigali ikomeza gusaba ko uwo mutwe usenywa.
Iki kibazo cyashyizwe kandi mu biganiro by’amahoro hagati y’u Rwanda na RDC, aho amasezerano y’amahoro yashyigikiwe na Leta Zunze Ubumwe za Amerika yateganyaga ko ikibazo cya FDLR kigomba gukemurwa.
MONUSCO na yo ifite inshingano zijyanye no gushyigikira gahunda zo kwambura intwaro no gusubiza mu buzima busanzwe abarwanyi, ndetse no gufasha mu bikorwa byo gutahura no gusubiza mu bihugu byabo abarwanyi b’abanyamahanga, mu gihe bujuje ibisabwa.
Kagame: Umutekano w’u Rwanda ni wo uza mbere
Mu kiganiro n’abanyamakuru cyo ku itariki ya 24/08/2026, Perezida Paul Kagame yongeye kuvuga ko ikibazo cya FDLR kigomba gufatwa nk’ikibazo gikomeye cy’umutekano w’u Rwanda.
Yashinje ubuyobozi bwa RDC kubura ubushake bwa politiki buhagije bwo gukemura ikibazo cya FDLR, avuga ko Kigali idashobora gukuraho ingamba zayo zo kwirinda mu gihe uwo mutwe ugikora.
Kagame yavuze ko u Rwanda ruzakomeza gushyira imbere umutekano warwo, nubwo ibintu byaba bimeze bite.
Ibi bituma ibiganiro yahuriyemo na James Swan ndetse na Huang Xia bifatwa nk’ibifite uburemere, mu gihe Loni, Afurika Yunze Ubumwe n’abandi bafatanyabikorwa mpuzamahanga bakomeje gushaka uburyo bwo guhuza impande zirebwa n’amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC.
MONUSCO na yo iri mu gihe cyo kongera kwerekana akamaro kayo
Nubwo MONUSCO imaze imyaka irenga 15 ikorera muri RDC, yagiye inengwa cyane kubera kudashobora guhagarika burundu ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro no kurinda abasivili mu buryo abaturage bamwe bifuza.
Nyamara, MONUSCO ikomeza kuvuga ko ikiri gukora ibikorwa byo kurinda abasivili, gufasha mu biganiro, gufungura inzira z’ubutabazi no gushyigikira inzego za Leta ya RDC.
Mu mpera z’ukwezi kwa Munani 2026, urugero, MONUSCO yatangaje ko yakomeje ibikorwa byo kurinda abasivili no gufasha abaturage bavuye mu byabo mu gace ka Ituri, mu rwego rwo gushyiraho umutekano watuma bamwe batangira gutaha mu byabo.
Kuba Perezida Kagame yarahuriye na James Swan, Umuyobozi wa MONUSCO, ndetse na Huang Xia, ushinzwe ikibazo cy’Ibiyaga Bigari muri Loni, rero bishimangira ko ikibazo cy’umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC gikomeje kuba ku murongo w’ibyihutirwa mu biganiro mpuzamahanga.
Ikibazo gikomeye gikomeje kuba ukumenya niba ibiganiro bya politiki, ibikorwa bya MONUSCO n’izindi gahunda z’amahoro bizashobora gukemura imizi y’amakimbirane, aho gukomeza guhangana gusa n’ingaruka z’intambara.







