Urugendo rwa Tshisekedi i Yerusalemu rwahishuye byinshi: Yunamiye abazize Jenoside yakorewe Abayahudi, mu gihe FARDC ikomeje gushinjwa kurimbura Abatutsi mu Burasirazuba bwa RDC
Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo, yagiriye uruzinduko rw’akazi i Yerusalemu muri Israel, aho yahuye n’abayobozi bakuru b’iki gihugu mu biganiro byibanze ku gukomeza no kwagura umubano hagati ya Kinshasa na Yerusalemu.
Tshisekedi yageze muri Israel ku itariki ya 31/08/2026, atumiwe na Perezida wa Israel, Isaac Herzog. Uru ruzinduko rwari rugamije cyane cyane gukomeza ubufatanye hagati y’ibihugu byombi no kureba uburyo uwo mubano wahinduka ubufatanye bufatika mu nzego z’ingenzi kuri RDC.
Tshisekedi yabanje gusura Yad Vashem
Mbere yo guhura n’abayobozi bakuru ba Israel, Perezida Tshisekedi yabanje gusura Yad Vashem, urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abayahudi, ruherereye i Yerusalemu.

Nyuma yaho, yasuye Ingoro y’Amateka ya Shoah ndetse na Salle des Noms (Hall of Names), ahagaragazwa amazina n’amateka y’abarenga miliyoni zitandatu z’Abayahudi bishwe muri Jenoside yakorewe Abayahudi mu gihe cy’Intambara ya Kabiri y’Isi.
Muri urwo ruzinduko, Tshisekedi yashyize indabo ku rwibutso, anacana Urumuri rw’Urwibutso (Flamme du Souvenir) mu gice cyihariye cy’uru rwibutso.
Iki gikorwa cyagaragaje icyubahiro no kwibuka abazize Shoah, ndetse n’ubutumwa bwo kwamagana urwango, ivangura rishingiye ku Bayahudi, Jenoside n’ibindi bikorwa byibasira inyoko muntu.
Tshisekedi yavuze kandi ko amateka ya Jenoside yakorewe Abayahudi akwiye gukomeza kwibukwa, kugira ngo isi itazongera gusubira mu makosa nk’ayo yagejeje ku rupfu rw’abantu benshi.
Icyakora, hari ikibazo gikomeye kivugwa ku ngabo ayoboye
Nubwo Perezida Tshisekedi yasuye urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abayahudi, akagaragaza ko ibikorwa by’ubwicanyi n’itotezwa byakorewe Abayahudi bimubabaje, ku rundi ruhande hari ibirego bikomeye bireba ubutegetsi bwe n’ingabo za FARDC, ari na zo ayobora nk’Umugaba Mukuru w’Ikirenga.
Mu Burasirazuba bwa RDC, cyane cyane mu ntara za Kivu y’Amajyepfo na Kivu y’Amajyaruguru, FARDC n’imitwe yitwaje intwaro iyishyigikiye bakomeje gushinjwa n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, imiryango imwe y’abaturage ndetse n’abahagarariye Abanyamulenge n’abandi Batutsi bo muri aka karere, kugira uruhare mu bikorwa by’ubwicanyi, itotezwa n’ibindi bikorwa bibibasira.
Ibirego byibanda cyane ku bikorwa byibasira Abanyamulenge ndetse n’Abatutsi muri rusange bo mu Burasirazuba bwa RDC. Ababivuga basaba ko ibyo birego byakorerwa iperereza ryigenga kandi ryimbitse, kugira ngo ukuri kumenyekane kandi ababigizemo uruhare babiryozwe.
Ibi bituma uruzinduko rwa Tshisekedi i Yad Vashem rufatwa na bamwe nk’urufite ubutumwa bukomeye ariko kandi ruteza ibibazo ku bijyanye no guhuza amagambo yo kwamagana Jenoside n’ibirego bikomeje kuvugwa ku bikorwa by’ingabo za Leta ya RDC.
Si ubwa mbere Tshisekedi asura Yad Vashem
Si ubwa mbere Perezida Tshisekedi asura Yad Vashem.
Mu 2021, yabaye Perezida wa mbere wa RDC wasuye uru rwibutso, aho yunamiye abazize Shoah ndetse agaragaza ko kwibuka aya mateka ari ingenzi mu kurwanya Jenoside, urwango n’ivangura.
Uruzinduko rwo muri 2026 rwongeye gushyira Tshisekedi mu murongo w’abayobozi mpuzamahanga basura uru rwibutso mu rwego rwo kunamira abazize Jenoside yakorewe Abayahudi.
Tshisekedi ahura na Benjamin Netanyahu
Nyuma y’uruzinduko rwo kwibuka abazize Shoah, Tshisekedi yagiranye ibiganiro na Benjamin Netanyahu, Minisitiri w’Intebe wa Israel.

Ibiganiro byabo byibanze ku buryo RDC na Israel byakomeza gukorana mu nzego zifitiye akamaro Kinshasa, zirimo umutekano, ingabo z’igihugu, ubuhinzi, ibikorwa remezo, ingufu ndetse n’ikoranabuhanga rihanitse.
Abayobozi bombi bagaragaje ubushake bwo kurushaho guteza imbere umubano w’ibihugu byombi. Netanyahu yashimangiye ko Israel na RDC bifitanye umubano w’ubucuti kandi ko hari ubushake bwo kuwukomeza no kuwugeza ku rwego rwo hejuru.
Ku ruhande rwa RDC, ibi biganiro bifatwa nk’igice cy’imbaraga za Kinshasa zo gushaka ubufatanye mpuzamahanga bushobora gufasha igihugu kongera ubushobozi mu mutekano, guteza imbere ubukungu no gukoresha ikoranabuhanga mu iterambere.
Herzog na Tshisekedi: Umubano ugana ku “bufatanye bufatika”
Tshisekedi kandi yahuye na Perezida wa Israel, Isaac Herzog, ari na we wari wamutumiye muri uru ruzinduko.

Aba Perezida bombi bakomeje ibiganiro bari baratangije mu gihe Herzog yasuraga Kinshasa mu kwezi kwa cumi n’umwe 2025. Ubu bongeye gushimangira ubushake bwo kubaka ubufatanye hagati ya RDC na Israel bushobora kuvamo inyungu ku mpande zombi.
Mu biganiro byabo hibanzwe ku nzego zirimo:
- Ubuhinzi n’umutekano w’ibiribwa;
- Amazi;
- Ubuzima;
- Ikoranabuhanga n’udushya;
- Umutekano;
- Amahugurwa n’uburezi bw’umwuga;
- Ishoramari.
Tshisekedi yashimangiye ko RDC idashaka gusa gusinya amasezerano n’ibindi bihugu, ahubwo ko ishaka ko ubufatanye bushya bugira ibisubizo bifatika ku baturage.
Yagaragaje ko intego ari ugufatanya na Israel mu buryo bugezweho, bufatika kandi bugirira akamaro impande zombi, aho intambwe y’ubufatanye izapimwa cyane cyane n’uko amasezerano ashyirwa mu bikorwa n’inyungu ageza ku baturage.
Ububanyi n’amahanga: Kayikwamba Wagner na Gideon Sa’ar na bo baraganiriye
Muri uru ruzinduko, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC, Thérèse Kayikwamba Wagner, na we yagiranye ibiganiro na mugenzi we wa Israel, Gideon Sa’ar, i Yerusalemu.
Aba bayobozi baganiriye ku buryo umubano wa RDC na Israel warushaho kwaguka, ndetse bashaka n’izindi nzego z’ubufatanye.
Ikindi cyaganiriweho ni uko umutekano uhagaze mu Burasirazuba bwa RDC ndetse n’ibibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwo Hagati, hamwe n’ubufatanye bw’ibihugu byombi mu miryango mpuzamahanga.
Ku ruhande rwa Israel, Sa’ar yavuze ko RDC ari igihugu gifitanye ubucuti na Israel, anagaragaza icyizere ko umubano w’ibihugu byombi ushobora kugera ku yindi ntambwe ikomeye.
Lobito Corridor na gahunda z’ishoramari
Mu byari biteganyijwe muri uru ruzinduko harimo no kurebera hamwe amahirwe y’ishoramari rya Israel muri RDC, cyane cyane mu rwego rwa Lobito Corridor, ndetse no gukurikirana amasezerano y’ubwumvikane (MoU) yari yashyizweho umukono ku itariki ya 27/07/2026 na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC.
Ibi bishimangira ko uruzinduko rwa Tshisekedi rutagarukiye ku bya politiki n’umutekano gusa, ahubwo rwari rugamije no gushaka ubufatanye mu bukungu, ishoramari, ikoranabuhanga, ubuhinzi n’ibikorwa remezo.
Uruzinduko rufite ubutumwa bwa politiki na dipolomasi
Uruzinduko rwa Tshisekedi i Yerusalemu rwatangiye ku 31/08/2026, rutangirana n’urugendo rwo kwibuka abazize Shoah i Yad Vashem, rukomereza ku biganiro byo ku rwego rwo hejuru na Netanyahu na Herzog, ndetse n’ibiganiro by’abaminisitiri b’ububanyi n’amahanga b’ibihugu byombi.
Muri rusange, Kinshasa na Yerusalemu bigaragara ko bashaka kuva ku mubano usanzwe wa dipolomasi bakawugeza ku bufatanye bufatika kandi bufite umusaruro, cyane cyane mu mutekano, ubuhinzi, amazi, ubuzima, ikoranabuhanga, ishoramari, ingufu n’ibikorwa remezo.
Ku ruhande rwa Tshisekedi, ubutumwa bukomeye bw’uru ruzinduko ni uko RDC ishaka abafatanyabikorwa bashobora gufasha igihugu kongera ubushobozi no kwihutisha iterambere, mu gihe Israel na yo igaragaza ubushake bwo kurushaho gukorana na Kinshasa mu nzego zitandukanye.
Ariko kandi, uruzinduko rwa Tshisekedi i Yad Vashem rwongeye kuzamura ikibazo gikomeye kijyanye n’uburyo amagambo yo kwamagana Jenoside, urwango n’itotezwa ahuzwa n’ibibazo by’umutekano bikomeje kugaragara mu Burasirazuba bwa RDC.
Kuba Perezida wa RDC yunamiye abazize Jenoside yakorewe Abayahudi kandi akamagana ibikorwa by’ubwicanyi ni ubutumwa bufite uburemere ku rwego mpuzamahanga. Icyakora, ku rundi ruhande, ibirego bikomeje kugaragara ku bikorwa bya FARDC n’abafatanyabikorwa bayo bishinjwa kwibasira Abanyamulenge n’abandi Batutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC, nabyo bikomeje gusaba ibisobanuro, iperereza ryigenga n’ubutabera.
Kuri benshi, ikibazo cy’ingenzi gisigaye ari ukumenya niba amagambo yo kwamagana Jenoside n’ibindi byaha bikomeye byibasira inyoko muntu ashobora no guhinduka ibikorwa bifatika byo kurinda abaturage bose ba RDC, hatitawe ku bwoko cyangwa aho bakomoka.
Uruzinduko rwa Tshisekedi muri Israel muri 2026 rero ntirwagarukiye gusa ku gushimangira umubano wa Kinshasa na Yerusalemu; rwabaye n’umwanya wo kongera kwibutsa isi ko kurwanya Jenoside, urwango n’ivangura bisaba ko amahame amwe yubahirizwa hose, ndetse ko abaturage bose bagomba kurindwa n’ubutegetsi bwabo.







