RDC ku Nkombe y’Ubutegetsi n’Uburenganzira bwa Muntu: Isura ya Politiki ya Perezida Tshisekedi hagati y’Ibibazo by’Imiyoborere, Ibyo Aregwa n’Impaka Mpuzamahanga
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje kugaragara nk’igihugu kiri mu ihurizo rikomeye rya politiki, umutekano n’imiyoborere. Ku isonga ry’ubutegetsi, Perezida Félix Antoine Tshisekedi akomeje kuvugwaho ibintu bitandukanye: hari abamubona nk’umuyobozi uharanira guteza imbere demokarasi, mu gihe abandi bamunenga bamushinja kudashyira imbere ihame ry’uburenganzira bwa muntu no kunoza imicungire y’inzego z’umutekano.
Iyi nyandiko ya Minembwe Capital News igamije gusuzuma ishusho ya politiki ye imbere mu gihugu, isura ye ku ruhando mpuzamahanga, ndetse n’ingaruka z’imyitwarire ya politiki ku hazaza h’igihugu.
Ishyirahamwe Fondation Bill Clinton pour la Paix (FBCP) ryatangaje ko rihangayikishijwe cyane n’icyo rivuga ko ari “imfungwa z’ibanga” ziri mu bice bitandukanye bya RDC.
Mu itangazo ryasohowe i Kinshasa, FBCP ivuga ko ibi binyuranyije n’Itegeko Nshinga rya 18/002 ryo mu 2006, cyane cyane ku ngingo zirebana n’igihe ntarengwa cyo gufunga umuntu.
Iri shyirahamwe rivuga ko:
- Nta mupolisi cyangwa undi muntu wemerewe gufunga umuntu igihe kirenze amasaha 48 adafite uburenganzira bw’ubucamanza.
- Hari ibimenyetso by’uko mu gihugu hose hashobora kuba ahafungirwa abantu mu buryo budakurikije amategeko.
- Risaba imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n’abaturage gukora imyigaragambyo y’amahoro imbere y’Urukiko Rukuru kugira ngo iki kibazo gikemurwe.
Ibi birego bikomeje kongera impaka ku miterere y’ubutabera n’imikorere y’inzego z’umutekano muri RDC.
Mu gihugu imbere, ubutegetsi bwa Perezida Tshisekedi buvugwaho ibintu bibiri bihabanye:
Ku ruhande rumwe, ashimirwa:
- Gushaka kugarura imiyoborere ishingiye ku matora
- Gufungura umwanya wa politiki ugereranyije n’ibihe byashize
- Gushora imbaraga mu bufatanye mpuzamahanga ku mutekano w’Uburasirazuba
Ku rundi ruhande ariko, abamunenga bavuga ko:
- Inzego z’umutekano zikigaragaramo ibibazo by’ihohoterwa ry’abakekwa
- Hari imanza z’abatavuga rumwe na Leta zivugwaho gukererwa ubutabera
- Ubukungu butaragera ku baturage mu buryo bugaragara
Ibi bituma isura y’ubutegetsi iguma hagati y’icyizere n’ukutizerana.
Ku rwego mpuzamahanga, Perezida Tshisekedi agaragara nk’umwe mu bafatanyabikorwa bakomeye b’ibihugu by’u Burengerazuba na Afurika mu bijyanye n’umutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari.
Ariko kandi, hari ibibazo bikomeje kumuherekeza:
- Ihohoterwa ry’uburenganzira bwa muntu rikomeje kuvugwa mu burasirazuba bwa Congo
- Gukomeza kugaragara kw’amakimbirane n’imitwe yitwaje intwaro
Ibi bituma RDC ikomeza gukurikiranwa hafi n’imiryango mpuzamahanga n’abashoramari.
Imibanire hagati ya Perezida Tshisekedi n’abatavuga rumwe na we ikomeje kurangwa n’impaka zikomeye za politiki.
Abatavuga rumwe na we bamushinja:
- Gukoresha imbaraga z’ubutegetsi mu guhangana na opposition
- Kutubahiriza amahame y’ubwisanzure bwa politiki
- Gukoresha imvugo zishobora kongera amacakubiri ya politiki
Ku ruhande rwa Leta, hakunze kugaragazwa ko:
- Hari imbaraga z’abashaka guhungabanya ituze ry’igihugu
Mu bihe bitandukanye, amagambo ya Perezida Tshisekedi ndetse n’imvugo ze za politiki zagiye zisuzumwa mu buryo butandukanye.
Hari ababona ko:
- Rimwe na rimwe imvugo ze zishingira ku mateka n’amarangamutima ya politiki
- Hari n’ababona ko ashaka gusubiza impaka za kera z’amateka y’igihugu mu rwego rwa politiki
Ariko mu rwego rwa dipolomasi, imvugo z’abayobozi bo ku rwego rwo hejuru zigira ingaruka zikomeye, cyane cyane ku isura y’igihugu no ku mubano n’ibindi bihugu.
Ahazaza h’ubutegetsi bwa Félix Tshisekedi hazashingira ku bintu bitatu by’ingenzi:
- Gukemura ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo
- Kongera icyizere mu butabera n’uburenganzira bwa muntu
- Gukomeza kubaka umubano mwiza n’abaturage n’abatavuga rumwe na Leta
Niba ibi bitagezweho, RDC ishobora gukomeza guhangana n’icyizere gike imbere mu gihugu no ku ruhando mpuzamahanga.
Imiyoborere ya Perezida Félix Tshisekedi iri mu cyiciro gikomeye cy’amateka ya RDC. Ni politiki iri hagati y’icyizere cy’impinduka n’ibibazo bikomeye by’imiyoborere n’umutekano.
Ku ruhando mpuzamahanga, igihugu gikomeje gufatwa nk’icy’ingenzi mu mutekano w’akarere, ariko kandi kikagaragaza imbogamizi zikomeye mu bijyanye n’uburenganzira bwa muntu n’imiyoborere.
Iyi nyandiko igamije gufasha abasomyi ba Minembwe Capital News gusobanukirwa ishusho y’ibihe igihugu kirimo, hagamijwe gutekereza ku hazaza h’akarere n’isi muri rusange.
