RDC n’u Burundi Byakajije Imikoranire ya Gisirikare mu Ntambara na AFC/M23
Mu gihe umutekano mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ukomeje kuzamba, Leta ya Kinshasa n’iy’u Burundi bikomeje kongera imikoranire mu bya gisirikare n’umutekano, hagamijwe guhangana n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) rimaze igihe rirwanya ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi.
Ku wa Kabiri, Minisitiri w’Ingabo wa RDC, Guy Kabombo Muadiamvita, yagiriye uruzinduko rw’akazi i Bujumbura aho yakiriwe na mugenzi we w’u Burundi, Marie Chantal Nijimbere. Ibiganiro byabo byabereye mu muhezo byibanze cyane ku bibazo by’umutekano muke mu karere k’Ibiyaga Bigari, cyane cyane ku ntambara ikomeje mu burasirazuba bwa Congo.
Amakuru yatangajwe n’itangazamakuru ryo muri RDC no mu Burundi avuga ko aba bayobozi bombi baganiriye ku gushimangira umutekano ku mipaka ibihugu byombi bihuriyeho, gukomeza ibikorwa bya gisirikare bihuriweho, no gushakira hamwe ibisubizo birambye ku kibazo cy’imitwe yitwaje intwaro ikomeje gukorera muri aka karere.
Ibi biganiro kandi byongeye gushimangira ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’ubufatanye bwa gisirikare yasinywe hagati ya RDC n’u Burundi tariki ya 06/03/2023. Aya masezerano yemerera ibihugu byombi gukorana bya hafi mu bikorwa byo guhanahana amakuru y’ubutasi, ibikorwa bya gisirikare bihuriweho, ndetse no gucunga umutekano ku mipaka.
Abatekinisiye n’abashinzwe umutekano bo ku mpande zombi na bo bakoze ibiganiro byo kureba uburyo gahunda zisanzweho zakwihutishwa no gushyirwa mu bikorwa mu buryo burushijeho gutanga umusaruro.
U Burundi bumaze igihe bugaragara nk’umwe mu bafatanyabikorwa bakomeye ba Leta ya Kinshasa mu rugamba irwanamo na AFC/M23. Ingabo z’u Burundi zagiye zoherezwa mu bice bitandukanye byo mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo n’iy’Amajyaruguru mu rwego rwo gufasha FARDC guhangana n’uyu mutwe.
Ku ruhande rwa Kinshasa, ubuyobozi bwa RDC buvuga ko ubu bufatanye bugamije kurwanya imitwe yitwaje intwaro ibangamiye umutekano w’akarere no gukumira ibikorwa byambukiranya imipaka.
Na ho ku ruhande rw’u Burundi, Minisitiri Marie Chantal Nijimbere yashimangiye ko umutekano w’u Burundi ufitanye isano ya hafi n’uw’ibihugu bituranye, cyane cyane RDC. Yavuze ko gukomeza gukorana mu bya gisirikare ari ingenzi mu gukemura ibibazo by’umutekano muke byugarije akarere.
Aya masezerano ashobora kuzana inyungu zitandukanye ku mpande zombi. RDC ishobora kungukira mu kubona ubufasha bwa gisirikare n’ubw’ubutasi buva ku Burundi, cyane cyane mu gihe FARDC ikomeje guhura n’ibibazo byo kugenzura ibice byinshi byo mu burasirazuba bw’igihugu.
Ku Burundi, ubu bufatanye bushobora gufasha gukumira imitwe yitwaje intwaro ishobora kwinjira ku butaka bwabwo ivuye muri Congo, ndetse no gukomeza kugira ijambo rikomeye mu bibazo by’umutekano byo mu karere.
Hari kandi inyungu za dipolomasi, kuko ibihugu byombi bishaka gukomeza kwerekana ubushake bwo gukorana mu rwego rw’akarere, cyane cyane mu gihe amahanga akomeje guhamagarira ibihugu byo mu karere gushakira hamwe ibisubizo by’ibibazo by’umutekano.
Nubwo ibi bihugu byombi bikomeje gushimangira ubufatanye bwa gisirikare, abaturage benshi bo mu burasirazuba bwa RDC bakomeje kubaho mu buzima bugoye bwatewe n’intambara imaze imyaka myinshi.
Ibikorwa bya gisirikare bikomeje guteza umutekano muke, guhunga kw’abaturage, ubwicanyi, ndetse n’isenyuka ry’ubukungu n’imibereho y’abaturage. Imiryango mpuzamahanga ikomeza gutangaza ko miliyoni z’abaturage zimaze kwimurwa n’intambara, mu gihe abandi benshi bakomeje kubura ibiribwa, ubuvuzi n’uburere.
Hari kandi abatavuga rumwe na Leta ya Kinshasa bavuga ko gukomeza gushora igihugu mu ntambara no kwishingikiriza ku bufasha bwa gisirikare bw’amahanga bishobora gukomeza gukaza umwuka mubi aho kuwugabanya, cyane cyane niba ibiganiro bya politiki bidashyizwe imbere.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko nubwo ibikorwa bya gisirikare bishobora kugira uruhare mu kugabanya ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro, amahoro arambye ashobora kugerwaho gusa binyuze mu biganiro bya politiki, ubwiyunge n’impinduka mu miyoborere n’umutekano w’akarere.
Mu gihe imikoranire hagati ya RDC n’u Burundi ikomeje kwaguka, abaturage bakomeje kureba niba aya masezerano azafasha mu kuzana amahoro arambye cyangwa niba ashobora gukomeza kongera ubukana bw’intambara imaze igihe igira ingaruka zikomeye ku buzima bw’abaturage bo mu burasirazuba bwa Congo.





