Tshisekedi Agiye Kugeza ku Banye-Congo Ibisobanuro ku Kiganiro cya Politiki, Mu gihe Intambara mu Burasirazuba Ikomeje
Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Tshisekedi, yatangaje ko mu minsi iri imbere azageza ku Banye-Congo ijambo risobanura neza gahunda y’ikiganiro cya politiki ateganya guhuza impande zitandukanye, ndetse n’uburyo icyo kiganiro kizashyirwa mu bikorwa.
Tshisekedi yabitangaje ku Cyumweru, tariki ya 16/08/2026, ubwo yari i Libreville muri Gabon, aho yagiranye ibiganiro n’Abanye-Congo baba muri diaspora. Nk’uko byatangajwe n’Ibiro bya Perezida wa RDC, yavuze ko icyo kiganiro kizaba gitandukanye n’ibindi biganiro bya politiki byigeze kubera muri icyo gihugu.
Icyakora, Perezida Tshisekedi ntiyatangaje itariki nyayo azageza iryo jambo ku gihugu. Ntabwo kandi amakuru yatangajwe n’ubuyobozi bwe yasobanuye neza igihe ikiganiro kizabera, abazacyitabira cyangwa uburyo kizategurwa.
Ikiganiro cya politiki mu gihe hari igitutu cy’abatavuga rumwe n’ubutegetsi
Iri tangazo rije mu gihe ihuriro C64 rihuza bamwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bukorera i Kinshasa rikomeje gusaba impinduka za politiki no gushyirwaho uburyo bw’ibiganiro byagutse bigamije gushakira igihugu umuti w’ibibazo bya politiki n’umutekano.
C64 yari yahaye ubutegetsi igihe ntarengwa cya tariki ya 15/08/2026, kugira ngo harebwe niba hari intambwe ifatika yaba imaze guterwa mu bijyanye n’ibiganiro bya politiki no kugabanya umwuka w’ubushyamirane.
Tariki ya 17/07/2026, Tshisekedi yahuye n’abayobozi ba Conférence épiscopale nationale du Congo (CENCO) ndetse n’aba Église du Christ au Congo (ECC), bari batangiye gushishikariza Abanye-Congo kugirana ibiganiro bigamije gushaka umuti w’ibibazo bya politiki n’umutekano igihugu kimazemo igihe.
Nyuma y’izo nama, C64 yasubitse imyigaragambyo yari iteganyijwe tariki ya 22/07/2026, ihitamo gutegereza kugeza tariki ya 15/08/2026 kugira ngo isuzume niba hari impinduka zifatika zari kuba zarakozwe.
Hari intambwe zimwe zatangajwe, zirimo gusubiza pasiporo bamwe mu batavuga rumwe n’ubutegetsi ndetse n’icyemezo cya Tshisekedi cyo gusaba ko Inteko Ishinga Amategeko yongera gusuzuma umushinga w’itegeko ugenga imiterere y’itora rya referendum.
Ariko C64 yavuze ko izo ntambwe zidahagije. Iri huriro risanga kuba umushinga w’itegeko warasubijwe mu Nteko Ishinga Amategeko bidahagije kugira ngo bifatwe nk’ikimenyetso cy’uko igitekerezo cyo guhindura Itegeko Nshinga cyaretswe burundu.
C64 yatangaje ko izakomeza ibikorwa byo gukangurira abaturage, ndetse iteganya imyigaragambyo rusange y’amahoro tariki ya 15/09/2026, aho i Kinshasa abazitabira bazerekeza ku Nteko Ishinga Amategeko.
Ikibazo cy’umutekano gikomeje kuba umutwaro ukomeye kuri Kinshasa
Mu gihe Perezida Tshisekedi arimo gutegura ikiganiro cya politiki, ikibazo gikomeye ubutegetsi bwe bukomeje guhangana na cyo ni umutekano muke umaze imyaka myinshi urangwa mu Burasirazuba bwa RDC.
Kuva Tshisekedi yajya ku butegetsi, ubutegetsi bwe bwakunze kwishingikiriza ku ngamba za gisirikare mu guhangana n’imitwe yitwaje intwaro no kugerageza kugarura ubusugire bw’igihugu.
Ariko nyuma y’imyaka myinshi y’imirwano, ikibazo cy’umutekano ntikirabonerwa igisubizo kirambye. Mu bice bitandukanye by’Uburasirazuba, imirwano yakomeje kugira ingaruka zikomeye ku baturage, zirimo kwimurwa ku ngufu, iyangirika ry’ibikorwa remezo ndetse no kwiyongera kw’ibibazo by’ubutabazi.
By’umwihariko, AFC/M23 yakomeje kugarukwaho nk’umwe mu mitwe yitwaje intwaro iteza imbogamizi zikomeye ku ngamba za gisirikare za Kinshasa. Mu bice bya Kivu, ndetse no muri Fizi na Minembwe, imirwano irimo imitwe nka MRDP-Twirwaneho na yo yakomeje gushyira igitutu ku ngabo za Leta.
Ibi byongeye kuzamura ikibazo gikomeye kijyanye n’uko igisubizo cya gisirikare cyonyine cyashobora guha RDC amahoro arambye.
Intambara yahindutse ikibazo cya politiki
Imwe mu ngingo zikomeje gutera impaka ni uko ubutegetsi bwa Tshisekedi bwagiye bwongera ubushobozi bw’ingabo ndetse bugashaka gukemura ikibazo cy’umutekano hifashishijwe cyane cyane imbaraga za gisirikare.
Icyakora, mu bice bimwe na bimwe, FARDC n’abafatanyabikorwa bayo bagiye bahura n’ibibazo ku rugamba, mu gihe imitwe ibarwanya yakomeje kwigarurira cyangwa kugenzura ibice bimwe.
Ibi byatumye ikibazo cy’umutekano kidakomeza kuba ikibazo cya gisirikare gusa, ahubwo gihinduka n’ikibazo cya politiki, imiyoborere ndetse n’ubushobozi bwa Leta bwo kugarura icyizere cy’abaturage.
Ku ruhande rumwe, ubutegetsi bwa Kinshasa bushimangira ko ubusugire bw’igihugu bugomba kurengerwa kandi ko imitwe yitwaje intwaro idashobora guhabwa umwanya muri gahunda ya politiki.
Ku rundi ruhande, abanenga uburyo ibintu bikomeje gukorwamo bavuga ko intambara imaze igihe kirekire itatanze igisubizo kirambye, bityo hakaba hakenewe inzira ya politiki ishobora gukemura imizi y’amakimbirane.
Tshisekedi ahanganye n’ikibazo kirenze intambara
Ikibazo Perezida Tshisekedi ahanganye na cyo ntabwo ari intambara gusa.
Ni ikibazo cyo kugaragaza ko Leta ishobora kurinda abaturage, kugarura umutekano, kubaka inzego zikora neza no guhuza Abanye-Congo batavuga rumwe ku cyerekezo cy’igihugu.
Mu gihe intambara ikomeje mu Burasirazuba, n’imbere mu gihugu hakaba hakomeje impaka ku miyoborere, ku Itegeko Nshinga ndetse no ku cyerekezo cya politiki y’igihugu, igitekerezo cy’ikiganiro rusange gishobora kuba kimwe mu byageragezwa na Kinshasa mu gushaka inzira nshya.
Icyakora, ikibazo gikomeye kizaba kumenya niba icyo kiganiro kizaba ikiganiro nyacyo gihuza impande zitandukanye, cyangwa niba kizaba ikindi kiganiro cya politiki kidashobora gukemura ibibazo by’ingenzi igihugu kimazemo imyaka.
Abaturage bategereje kumenya abazitabira n’icyo ikiganiro kizageraho
Tshisekedi yavuze ko azageza ku Banye-Congo ibisobanuro birambuye ku kiganiro ateganya.
Icyo abaturage ndetse n’abasesenguzi bazaba bategereje kumenya ni niba icyo kiganiro kizagira uruhare mu gukemura amakimbirane ya politiki, niba kizafungurira inzira ibiganiro ku bibazo by’umutekano, ndetse n’abo ubutegetsi bwa Kinshasa buzemerera kwitabira.
Ikindi kibazo gikomeye ni ukumenya niba ibiganiro bizagera no ku mpamvu z’imizi y’amakimbirane amaze imyaka myinshi mu Burasirazuba bwa RDC, cyangwa niba bizibanda gusa ku bibazo bya politiki byo muri Kinshasa.
Mu gihe C64 yatangaje ko izakomeza ibikorwa byo gukangurira abaturage, naho ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba kigikomeje, Perezida Tshisekedi ari mu bihe bisaba igisubizo kirenze imbaraga za gisirikare.
Kugeza ubu, ikibazo gikomeye gikomeje kwibazwa ni kimwe:
Ese ikiganiro cya politiki Tshisekedi ateganya kizaba intangiriro y’inzira nshya yo gushakira RDC amahoro arambye, cyangwa igihugu kizakomeza kwishingikiriza ku gisubizo cya gisirikare kimaze imyaka kidatanga umutekano uhamye?
