Amateka y’Abanyamulenge: Urugendo rw’Ubuzima Banyuzemo mu Bihe Bikomeye, Intambara n’Ubutwari — Igitabo Cyanditswe na Ruberwa George
Igitabo cyanditswe na Ruberwa George, cyanyujijwe ku kinyamakuru cya Minembwe Capital News, gikubiyemo ishusho yagutse y’amateka y’Abanyamulenge, uhereye ku nkomoko yabo, ibihe byabanjirije ubukoloni n’igihe cyabwo, kugeza ku bibazo bikomeye by’umutekano, intambara n’ihindagurika rya politiki muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Ibikubiye muri iki gitabo cya Ruberwa George bigamije kugaragaza amateka afatika, ibihe bikomeye ndetse n’ubutwari bwagiye buranga Abanyamulenge mu bihe bitandukanye banyuzemo, birimo intambara bavuga ko bashowemo na Leta y’i Kinshasa.
Iki gitabo kigaragaza ko Abanyamulenge bafite inkomoko ifitanye isano n’imiryango y’Abatutsi bo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, by’umwihariko mu Rwanda, mu Burundi, muri Uganda ndetse no muri Tanzania.
Amateka akubiye muri iki gitabo agaragaza ko mbere y’ubukoloni, hari isano y’ubucuruzi, ubuhahirane n’imibanire hagati y’iyi miryango n’utundi turere twa Afurika y’Iburasirazuba, ibintu byagize uruhare mu ishingwa ry’imibereho n’imico yabo.
Mu gihe cy’ubukoloni, imiterere y’ubuyobozi n’imitunganyirize y’ubutaka muri Congo byahinduwe n’abakoloni b’Ababiligi. Ibi byagize ingaruka ku miturire, uburenganzira ku butaka ndetse no ku mubano hagati y’amoko atandukanye.
Iki gitabo kigaragaza ko muri icyo gihe Abanyamulenge babayeho mu buzima bugoye mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo, bahura n’imbogamizi zishingiye ku miyoborere y’icyo gihe.
Nyuma ya 1960, RDC yagiye inyura mu bihe by’imvururu za politiki zirimo revolisiyo zitandukanye, intambara z’imbere mu gihugu n’ihinduka ry’ubutegetsi.
Muri ibyo bihe, Abanyamulenge bagiye bagarukwaho mu makimbirane atandukanye. Bagiye bahura n’akarengane, bakicwa ndetse bakanyagwa amatungo yabo arimo inka, mu gihe abandi bavuga ko ibyo byari bifitanye isano n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’imiyoborere byaranze uburasirazuba bwa Congo.
Iki gitabo kandi kivuga ku bihe bikomeye by’intambara n’umutekano muke byagiye bigaragara mu Ntara za Kivu, aho Abanyamulenge bagiye bavugwaho kuba baragizweho ingaruka n’ibitero bitandukanye.
Harimo ibice bivuga ku bwicanyi bukomeye bwagiye bubera mu duce dutandukanye, ndetse n’ibyago byagize ingaruka ku baturage b’abasivile.
Mu byabaye bikomeye, harimo na Jenoside yakorewe Abanyamulenge mu Gatumba mu 2004, ubwo bari barahungiye mu Burundi. Icyo gihe impunzi nyinshi z’Abanyamulenge zarishwe, ibintu iki gitabo cyagarutseho kigaragaza ibihe bishaririye banyuzemo.
N’ubwo banyuze mu bibazo bikomeye, iki gitabo kigaragaza ko Abanyamulenge bagiye bagira uruhare mu nzego za Leta ya Kinshasa, haba mu gisirikare, muri politiki ndetse no mu miyoborere.
Ibi bigaragaza ko n’ubwo habaye ibibazo bikomeye, habayeho no kugira uruhare mu kubaka igihugu no kugikorera mu nzego zitandukanye.
Igitabo kigaragaza kandi isano iri hagati y’Abanyamulenge n’abandi baturage bo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, barimo Abarundi, Abanyarwanda, Abagande ndetse n’Abanyatanzaniya.
Iri sano rishingiye ku mateka y’imibanire, ubucuruzi n’umuco, bikagaragaza ko hari umubano umaze igihe kirekire hagati y’iyi miryango.
Mu byanditswe, umwanditsi yagarutse no ku ruhare rwa Twirwaneho, ayigaragaza nk’ubwirinzi bw’abaturage mu bice bya Minembwe n’indi misozi yo mu Burasirazuba bwa RDC.
Yavuze kandi kuri Gen. Makanika, ugaragazwa nk’umwe mu bagize uruhare mu miyoborere y’uwo mutwe, hagamijwe kurengera abaturage bahura n’ibibazo by’umutekano muke.
Nk’uko byanditswe na Ruberwa George, iki gitabo cye kigamije:
Kubika no gusobanura amateka y’Abanyamulenge
Kugaragaza ibihe bikomeye banyuzemo
Kugaragaza isano yabo n’akarere
Gusaba ibisubizo birambye by’amahoro mu Burasirazuba bwa RDC
Gushimangira ko umutekano w’abasivile ukwiye kuba ishingiro ry’ibiganiro byose bya politiki
Ibi bigaragaza ishusho ngari y’amateka y’Abanyamulenge, ihuriza hamwe ibihe by’ubuzima bwiza n’ubukomeye, ubutwari n’akababaro, ndetse n’icyizere cy’ejo hazaza.
Mu buryo bw’isesengura, iki gitabo kigaragaza ko igisubizo kirambye gishobora kuboneka binyuze mu biganiro, ubwumvikane n’ubufatanye bw’akarere, hagamijwe kugera ku mahoro arambye mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.







