Impaka ku Ihindurwa ry’Itegeko Nshinga muri RDC Zigeze mu Matorero
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje kuganira ku byerekeye ihindurwa ry’Itegeko Nshinga, impaka kuri iyo ngingo zatangiye no kwinjira mu matorero, cyane cyane ay’ivugabutumwa. Izi mpaka ziragenda zifata indi ntera nyuma y’amagambo akomeye yatangajwe na Pasiteri ndetse n’umuhanzi w’indirimbo zo guhimbaza Imana, Moïse Mbiye, wanenze bikomeye bamwe mu bayobozi b’amadini bashyigikiye ihindurwa ry’Itegeko Nshinga.
Mu nyigisho yatanze ku Cyumweru tariki ya 10/05/2026, Moïse Mbiye yavuze amagambo yateje impaka ndende mu banyamadini no ku mbuga nkoranyambaga, aho yagereranyije amatsinda y’abapasiteri bari gushyigikira ihindurwa ry’Itegeko Nshinga n’ikambi y’Ababembe. Aya magambo yafashwe nk’igikorwa gikomeye kigamije kwamagana uburyo bamwe mu bayobozi b’amatorero bari kwivanga muri politiki.
Uyu muririmbyi yavuze ko hari amakoraniro y’abapasiteri agenda aba agamije gushyigikira gahunda za politiki aho kwita ku nshingano zo kubwiriza no gufasha abakirisitu. Yagize ati:
“Hari amakoraniro y’abapasiteri. Iyo bahuye banywa divayi kandi bakaganira ku bya politiki n’ihindurwa ry’Itegeko Nshinga.”
Moïse Mbiye yakomeje agaragaza ko bamwe mu bashumba bamaze kuva ku murongo w’ivugabutumwa, avuga ko “batakigira uwo basengera cyangwa ngo baha umugisha”, ahubwo ko ibitekerezo byabo byinshi biri mu nyungu za politiki no kwegera ubutegetsi.
Mu gihe amatora ya Perezida wa Repubulika ategerejwe mu mwaka umwe uri imbere, ikibazo cy’ihindurwa ry’Itegeko Nshinga cyatangiye kongera kuvugwa cyane muri RDC. Hari impungenge ko bamwe mu banyapolitiki bashobora gushaka guhindura ingingo zimwe na zimwe zaryo kugira ngo haboneke uburyo bwo kongera manda cyangwa guhindura imiterere y’ubutegetsi.
Nubwo kugeza ubu nta mushinga wemewe ku mugaragaro urashyikirizwa Inteko Ishinga Amategeko, ibiganiro biri gukorwa mu matsinda ya politiki no mu nzego zitandukanye byamaze gutera impungenge abaturage benshi ndetse n’abaharanira demokarasi.
Amatorero na yo yatangiye kwinjira muri izo mpaka. Hari bamwe mu bayobozi b’amadini bavuga ko guhindura Itegeko Nshinga bishobora gufasha igihugu kubona ituze n’imiyoborere mishya, mu gihe abandi babifata nk’intambwe ishobora guteza umwuka mubi wa politiki ndetse n’imvururu.
Amadini n’amatorero muri RDC kuva kera agira uruhare rukomeye muri politiki no mu buzima bw’igihugu. Kiliziya Gatolika, amatorero y’Abaporotesitanti ndetse n’ay’ivugabutumwa akunze kugira ijambo rikomeye ku bibazo by’imiyoborere, amatora ndetse n’uburenganzira bwa muntu.
Mu bihe byinshi by’amakimbirane ya politiki, amadini yabaye umuhuza hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo. Ariko kandi, hari igihe bamwe mu bayobozi b’amadini bashinjwa kwegera cyane ubutegetsi no gukoresha urubuga rw’itorero mu nyungu za politiki.
Ni muri urwo rwego amagambo ya Moïse Mbiye yafashwe nk’ubutumwa bukomeye bugamije kuburira abashumba kwitandukanya na politiki no gusubira ku nshingano z’iyobokamana.
Nyuma y’ayo magambo, imbuga nkoranyambaga muri RDC zahise zuzura ibitekerezo bitandukanye. Hari abashyigikiye Moïse Mbiye bavuga ko yavuze ukuri ku bibazo biri mu matorero, aho bamwe mu bayobozi b’amadini bashyirwa mu majwi yo gukorana bya hafi n’abanyapolitiki.
Abandi bo banenze uburyo yakoresheje amagambo akakaye, bavuga ko ashobora guteza amacakubiri hagati y’abashumba ndetse no mu bakirisitu.
Hari kandi abasesenguzi bavuga ko ibi bigaragaza uburyo ikibazo cy’ihindurwa ry’Itegeko Nshinga kimaze kuba ikibazo gikomeye kirenze urwego rwa politiki gusa, kikaba kiri no kwinjira mu nzego z’imibereho y’abaturage zirimo amadini n’amatorero.
Kugeza ubu, ubutegetsi bwa RDC ntiburatangaza ku mugaragaro gahunda nshya yo guhindura Itegeko Nshinga, ariko ibiganiro bikomeje gufata indi ntera mu nzego zitandukanye. Mu gihe bamwe babona ko impinduka zishobora kuba ingenzi mu kuvugurura igihugu, abandi batinya ko bishobora guteza ikibazo cya politiki gishya mu gihugu gisanzwe gifite amateka y’umutekano muke n’amakimbirane ya politiki.
Hagati aho, amagambo ya Moïse Mbiye akomeje kuba imwe mu ngingo ziri kuvugisha benshi, cyane cyane mu matorero no mu rubyiruko rukurikirana cyane ibikorwa by’abahanzi n’abapasiteri bafite ijambo rikomeye muri sosiyete ya Congo.
