Amerika na Iran Bigeze ku Ntera Ikomeye mu Biganiro by’Amahoro; Ibyatumye Perezida Trump Atangaza Amagambo Akomeye
Mu gihe isi yose ikomeje gukurikiranira hafi umwuka mubi wari umaze amezi menshi hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Repubulika ya Kisilamu ya Iran, Perezida wa Amerika, Donald Trump, yatangaje ko amasezerano agamije guhagarika burundu imirwano hagati y’impande zombi ashobora gushyirwaho umukono kuri iki Cyumweru, ibintu bishobora guhindura isura y’umutekano n’ubukungu ku rwego mpuzamahanga.
Trump yabivuze mu butumwa yanyujije ku rubuga rwe rwa Truth Social, aho yagaragaje icyizere ko ibiganiro by’amahoro byageze ku musozo mwiza nyuma y’amezi menshi y’amakimbirane n’intambara byagize ingaruka zikomeye ku karere k’Uburasirazuba bwo Hagati ndetse no ku bukungu bw’isi.
Yagize ati:
“Amasezerano ateganyijwe gusinywa ku Cyumweru, kandi byihutirwa nyuma y’isinywa ryayo, Umuhora wa Hormuz uzaba ufunguye kuri bose.”
Iri tangazo ryakiriwe nk’inkuru ikomeye mu rwego rwa dipolomasi mpuzamahanga, cyane cyane kubera uruhare rukomeye Umuhora wa Hormuz ugira mu bucuruzi bw’isi.
Umuhora wa Hormuz ni umwe mu mihora y’amazi y’ingenzi ku isi, kuko unyuramo igice kinini cya peteroli na gaze byoherezwa ku masoko mpuzamahanga. Gufungwa kwawo mu mezi ashize byatumye ibiciro bya peteroli bizamuka ku rwego rutigeze rubaho, bitera impungenge ibihugu byinshi bishingira ubukungu bwabyo ku bicuruzwa bituruka muri ako karere.
Abasesenguzi bavuga ko kongera gufungura uwo muhora bishobora kugabanya umwuka mubi wari umaze igihe ku masoko mpuzamahanga ndetse bikongera icyizere mu bucuruzi bwo mu nyanja.
Guverinoma ya Pakistan, yabaye umuhuza mukuru hagati ya Washington na Tehran, yatangaje ko impande zombi ziri hafi cyane kurangiza ibiganiro.
Minisitiri w’Intebe wa Pakistan, Shehbaz Sharif, yavuze ko isinywa ry’ayo masezerano rishobora kuba mu masaha 24 ari imbere, ndetse ko igihugu cye cyatangiye imyiteguro yo gusinya ayo masezerano hifashishijwe ikoranabuhanga.
Sharif yanditse ku rubuga rwa X ko Pakistan yiteguye kwakira ibiganiro bya tekiniki bizakurikiraho nyuma y’isinywa ry’ayo masezerano, hagamijwe gushyira mu bikorwa ibyemeranyijweho.
Nubwo Trump yatangaje ko amasezerano ari hafi gushyirwaho umukono, Iran yo yakomeje kwitwararika.
Umuvugizi wa Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Iran, Esmaeil Baghaei, yavuze ko hakiri kare gutangaza itariki nyayo y’isinywa ry’amasezerano, ashimangira ko impande zombi zigomba kubanza kurangiza ibijyanye n’inyandiko zose z’ayo masezerano.
Yavuze ko, nubwo ibiganiro byateye imbere ku buryo bugaragara, hakiri ibibazo bimwe na bimwe bigomba gukemurwa mbere yo kugera ku masezerano ya nyuma.
Kimwe mu bibazo bikomeye byakomeje gutandukanya Amerika na Iran ni gahunda ya nikleyeri ya Tehran.
Mu butumwa bwe, Trump yongeye gukomoza kuri iki kibazo, avuga ko nyuma y’amahoro, Amerika izashaka gukuraho ibyo yise “ibisigazwa bya gahunda ya nikleyeri” ya Iran.
Mu myaka myinshi ishize, ibihugu byo mu Burengerazuba bw’Isi byakomeje gushinja Iran gushaka gukora intwaro za nikleyeri. Iran yakomeje guhakana ibyo birego, ivuga ko gahunda yayo igamije gusa gutanga amashanyarazi no guteza imbere ubushakashatsi bwa siyansi.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Iran, Seyed Abbas Araghchi, na we yavuze ko ibiganiro ku kibazo cya nikleyeri bizakomeza nyuma y’amasezerano y’amahoro, kuko ari ikibazo gisaba ibiganiro byihariye kandi byimbitse.
Bimwe mu bimaze kumenyekana ku masezerano ari kuganirwaho birimo gahunda yo guhagarika imirwano hagati ya Israel n’umutwe wa Hezbollah wo muri Libani ushyigikiwe na Iran.
Icyakora, amakuru atandukanye aracyagaragaza kutumvikana ku ruhare Libani izagira muri ayo masezerano, kuko hari amakuru avuga ko Tehran yashakaga ko ikibazo cya Hezbollah cyashyirwa mu masezerano nyir’izina, mu gihe bamwe mu bayobozi ba Amerika bagaragaza ko bishobora kuganirwaho mu bindi byiciro.
Iyi ntambara yatangiye tariki ya 28 z’uku kwezi, nyuma y’ibitero Amerika na Israel bagabye ku bikorwa remezo n’ibirindiro bitandukanye byo muri Iran.
Iran yahise isubiza igaba ibitero kuri Israel ndetse no ku bihugu bifatwa nk’inshuti za Amerika mu karere k’Ikigobe cy’Abarabu.
Nyuma y’uwo mwuka mubi, Tehran yafashe icyemezo cyo gufunga Umuhora wa Hormuz, ibintu byahungabanyije ubwikorezi bw’ibikomoka kuri peteroli na gaze ku rwego rw’isi.
Nubwo mu kwezi kwa Kane impande zombi zari zarumvikanye ku gahenge, ibikorwa bya gisirikare byakomeje kugaragara rimwe na rimwe, harimo n’ibitero byabaye muri iki cyumweru hagati y’impande zombi.
Nubwo amateka agaragaza ko ibiganiro hagati ya Amerika na Iran byagiye byegera umusozo inshuro nyinshi bikarangira bitagezweho, abasesenguzi benshi bemeza ko kuri iyi nshuro hari ibimenyetso bikomeye byerekana ko impande zombi zifite ubushake bwo kugabanya ubushyamirane.
Naramuka ashyizweho umukono, aya masezerano ashobora kuba imwe mu ntambwe zikomeye zagezweho mu rwego rwa dipolomasi mpuzamahanga muri uyu mwaka, ndetse akagira uruhare mu kugarura ituze mu Burasirazuba bwo Hagati, kongera umutekano w’ubucuruzi bwo mu nyanja no kugabanya ihungabana ry’ubukungu bw’isi ryatewe n’iyi ntambara.
Isi yose ikomeje guhanga amaso ibiganiro bya nyuma bishobora gusiga amateka mashya mu mubano hagati ya Washington na Tehran.





