Ebola muri RDC yarenze ku mateka: Abarenga 2.500 bamaze kuhasiga ubuzima, Papa Leo XIV yatabaje isi ngo itabare
MINEMBWE CAPITAL NEWS
Papa Leo XIV yasabye umuryango mpuzamahanga kongera imbaraga mu guhangana n’icyorezo cya Ebola gikomeje kwibasira Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), aho umubare w’abamaze guhitanwa n’iyi ndwara ugeze ku barenga 2.500. Ubu butumwa bw’Umushumba wa Kiliziya Gatolika buje mu gihe iki cyorezo kimaze kuba icyahitanye abantu benshi kurusha ibindi byorezo bya Ebola byigeze kuba muri RDC.
Mu isengesho rya Angelus ryo ku Cyumweru, tariki ya 23/08/2026, Papa Leo XIV yagarutse ku kibazo cy’icyorezo cya Ebola muri RDC, asaba ko amahanga adakomeza kurebera, ahubwo agafatanya n’abaturage ndetse n’inzego z’aho icyorezo cyibasiye, mu kugikumira no kurengera ubuzima bw’abantu.
Papa Leo XIV yavuze ko mu masengesho ye ahora yibuka abaturage ba Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, by’umwihariko muri ibi bihe igihugu gikomeje guhangana n’ikwirakwira ryihuse rya Ebola.
Yagize ati:
«“Mu masengesho yanjye, nkunze kwibuka Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, cyane cyane muri ibi bihe icyorezo cya Ebola gikomeje gukwirakwira kandi kikaba gikomeje guhitana ubuzima bwa benshi.”»
Yakomeje asaba umuryango mpuzamahanga kugira uruhare rufatika mu guhangana n’iki cyorezo, ashimangira ko abaturage bo mu duce twibasiwe bagomba kugira uruhare rukomeye mu bikorwa byo gukumira no kurwanya Ebola.
Papa yasabye ko ibikorwa byo gutabara byibanda ku kurengera ubuzima bw’abantu benshi bashoboka, binyuze mu bufatanye bw’amahanga, inzego z’ubuzima n’abaturage batuye mu bice byugarijwe n’icyorezo.
Ebola ya 17: RDC ihanganye n’icyorezo gikomeye kurusha ibindi mu mateka yayo
Icyorezo kiri muri RDC ni icya 17 cya Ebola cyanditswe muri icyo gihugu. Ariko ubukana bwacyo bwatumye kiba ikibazo gikomeye cyane ku rwego rw’igihugu no ku rwego mpuzamahanga.
Raporo zitandukanye zagaragaje ko mu mpera z’ukwezi kwa Karindwi 2026, iki cyorezo cyari kimaze kurenga ku cyorezo cyo mu mwaka wa 2018–2020, cyari gisanzwe kizwi nk’icyahitanye abantu benshi muri RDC.
Kugeza mu kwezi kwa munani, umubare w’abanduye wararenze 5.000, mu gihe abamaze guhitanwa na Ebola bageze ku bihumbi birenga 2.500, nk’uko imibare iheruka gutangazwa na Reuters ibigaragaza.
Ibi bituma iki cyorezo kiba icya kabiri cyahitanye abantu benshi ku isi mu mateka ya Ebola, kikaba gikurikiye icyorezo cyabereye muri Afurika y’Iburengerazuba hagati ya 2014 na 2016.
Icyorezo cyugarijwe n’intambara n’ibibazo by’ubutabazi
Ubukana bwa Ebola muri RDC ntibukomoka ku ndwara ubwayo gusa. Iki gihugu kimaze imyaka myinshi gihura n’umutekano muke n’amakimbirane y’intambara, ibintu bikomeje gutuma ibikorwa by’ubutabazi n’ubuvuzi bigorana.
Abakozi b’ubuzima na bo bari mu byiciro biri mu kaga gakomeye. Raporo ya Reuters ivuga ko abakozi b’ubuzima bagera kuri 160 bamaze kwandura Ebola, muri bo 43 bakaba barapfuye. Byongeye kandi, mu mezi atandatu ashize habaye ibitero birenga 260 byibasiye abakozi b’ubuzima.
Ibi bituma kurwanya Ebola bisaba ibirenze imiti n’ibikoresho by’ubuvuzi. Bisaba kandi umutekano, ubufatanye n’abaturage, ubwikorezi, inkunga y’amafaranga ndetse no kubaka icyizere hagati y’abaturage n’abatanga ubufasha.
Ikibazo cy’umuti n’urukingo na cyo kiracyari imbogamizi
Iki cyorezo cyatewe n’ubwoko bwa Ebola buzwi nka Bundibugyo, butandukanye n’ubwoko bwa Zaire bwari bwaribasiye RDC mu bihe byashize.
Kugeza ubu, kuri ubu bwoko bwa Ebola, nta rukingo rwemewe cyangwa umuti wihariye byemejwe nk’uko byagenze ku bwoko bwa Zaire. Ibi byongereye uburemere bw’ikibazo, cyane cyane mu gihe indwara ikomeje gukwirakwira vuba.
Nubwo bimeze bityo, imbaraga zo gukumira icyorezo zirimo kongerwa. Ku itariki ya 20/08/2026, Reuters yatangaje ko RDC yari igenewe dose 70.000 z’urukingo rwa Ervebo, mu rwego rwo gufasha mu guhangana n’ikwirakwira rya Ebola.
Papa n’ububasha bwa Kiliziya Gatolika muri Afurika
Ubutumwa bwa Papa Leo XIV bufite uburemere burenze kuba ubusabe bw’umuyobozi w’idini gusa. Papa ni Umushumba wa Kiliziya Gatolika, ifite abayoboke benshi cyane ku mugabane wa Afurika, ndetse Kiliziya ikaba ifite urusobe runini rw’amashuri, amavuriro, abaganga, imiryango y’abagiraneza n’imiryango yita ku mibereho y’abaturage.
Ni yo mpamvu ijwi rya Papa ku kibazo nka Ebola rishobora kugira uruhare mu gukangurira abayobozi, imiryango mpuzamahanga, abaterankunga ndetse n’abaturage gushyira imbaraga mu bikorwa byo gutabara.
Mu bice byinshi bya Afurika, Kiliziya Gatolika imaze igihe ifite uruhare mu bikorwa by’ubuzima, uburezi n’ubutabazi. No muri RDC, ibikorwa byayo bigera ku baturage benshi, cyane cyane mu bice aho serivisi za Leta n’izindi nzego z’ubutabazi zishobora kutagera ku baturage bose.
Vatican News kandi yatangaje ko amashuri ya Kiliziya Gatolika muri RDC akomeje gutegura umwaka mushya w’amashuri mu gihe hari ingamba zikomeye zo kwirinda Ebola, umutekano muke ndetse n’icyizere gishingiye ku bikorwa byo gushaka no gukoresha inkingo.
Ijwi rya Papa rihuriza hamwe ikibazo cya RDC n’inshingano z’isi
Ubutumwa bwa Papa Leo XIV busa nk’ubwibutsa umuryango mpuzamahanga ko Ebola itagomba gufatwa nk’ikibazo cy’imbere muri RDC gusa.
Indwara zandura ntizubahiriza imipaka. Mu gihe RDC ihana imbibi n’ibihugu byinshi bya Afurika yo hagati n’Uburasirazuba, ikwirakwira ry’icyorezo rishobora kugira ingaruka no ku bindi bihugu, cyane cyane mu gihe abaturage bakomeza kwimuka kubera umutekano muke, ubucuruzi n’ibindi bikorwa by’ubuzima bwa buri munsi.
Uganda na yo yigeze gufata ingamba zikomeye zijyanye na Ebola, zirimo gusubika ibirori byo kwizihiza Umunsi w’Abahowe Imana wa Uganda mu 2026 kubera impungenge z’ikwirakwira ry’icyorezo cyaturukaga mu burasirazuba bwa RDC.
Ibi bigaragaza ko ikibazo cya Ebola muri RDC gifite ubushobozi bwo kugira ingaruka ku mutekano w’ubuzima rusange mu karere kose k’Ibiyaga Bigari.
Umuryango mpuzamahanga urasabwa kwihutisha ubutabazi
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) ryavuze ko iki cyorezo gishobora gukumirwa mu gihe cy’amezi atatu, ariko ko bisaba ko haboneka ubushobozi buhagije.
Reuters yatangaje ko tariki ya 18/08/2026, amafaranga yari amaze kuboneka yari hafi 60% gusa y’amadolari miliyoni 115 akenewe mu bikorwa byo guhangana n’iki cyorezo.
Ni muri uwo murongo Papa Leo XIV yashyize ijwi rye, asaba ko amahanga atabara kandi ko abaturage bo mu bice byibasiwe bataba abarebwa gusa n’ubutabazi, ahubwo bakagira uruhare mu gutegura no gushyira mu bikorwa ingamba zo kurwanya Ebola.
Ubutumwa bwa Papa rero bushimangira ihame ry’uko kurengera ubuzima bw’umuntu ari inshingano rusange, kandi ko ibibazo bikomeye by’ubuzima muri Afurika bidakwiye gutegereza kugeza ubwo bihindutse ibyorezo mpuzamahanga kugira ngo isi ibyiteho.
Mu gihe RDC ikomeje guhangana n’icyorezo cya Ebola cyageze ku rwego rutigeze rubaho mu mateka y’iki gihugu, ijwi rya Papa Leo XIV ryongeye gushyira ikibazo cy’Afurika ku murongo w’ibibazo bisaba ubufatanye bw’isi.
Ku ruhande rumwe, imibare y’abahitanywe n’icyorezo iriyongera; ku rundi ruhande, intambara, umutekano muke, ibitero ku bakozi b’ubuzima, kubura amafaranga ahagije n’icyuho cy’icyizere hagati y’abaturage n’abatanga serivisi biracyabangamira igisubizo.
Mu gihe Papa asaba isi gutabara, ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba iri hamagarwa rizakurikirwa n’ibikorwa bifatika bihagije byo gukiza ubuzima, kurinda abaturage no guhagarika Ebola itarushaho gukwirakwira muri RDC no mu karere k’Ibiyaga Bigari.
MINEMBWE CAPITAL NEWS
