Ibizamini bya Leta Byatangiye muri RDC, Mu gihe Intambara muri Kivu y’Amajyepfo Ikomeje Gushyira Uburezi bw’Abana b’Abanyamulenge mu Kaga
Kuri uyu wa Mbere, tariki ya 22/06/2026, abanyeshuri barangije amashuri yisumbuye muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo batangiye gukora Ibizamini bya Leta (Examen d’État) ku rwego rw’igihugu hose. Ibi bizamini birimo no gukorerwa mu bigo byashyizwe mu bihugu bituranye, kugira ngo abanyeshuri bari hanze y’imbibi z’igihugu na bo babashe gukora ibi bizamini bya nyuma bibemerera gukomeza muri za kaminuza cyangwa andi mashuri makuru.
Nk’uko byatangajwe na Minisiteri y’Uburezi bw’Ibanze, Amashuri Yisumbuye n’Ubumenyingiro, mu mwaka wa 2026 abanditswe gukora ikizamini cya Dissertation bagera kuri 1.079.675. Muri bo harimo abakobwa 482.557 bangana na 44,7%, ndetse n’abahungu 597.118 bangana na 55,3%. Aba banyeshuri bakaba bakorera mu bigo birenga 3.000 byateguwe hirya no hino mu gihugu ndetse no hanze yacyo.
Minisitiri w’Uburezi, Raïssa Malu, yasabye abakandida bose gukora ibi bizamini batuje, bafite icyizere kandi bubahiriza amahame y’ubunyangamugayo. Yashimangiye ko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikeneye urubyiruko rufite indangagaciro, rukunda igihugu kandi rwiteguye kugira uruhare mu iterambere rirambye ryacyo.
Nubwo Ibizamini bya Leta byateguwe ku rwego rw’igihugu hose, haracyari impungenge mu bice bimwe byo mu burasirazuba bwa RDC bikomeje kwibasirwa n’umutekano muke n’intambara zimaze igihe.
Mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane mu duce twa Minembwe n’utundi duce dutuwe n’Abanyamulenge, umutekano ukomeje kuba ikibazo gikomeye kubera imirwano ikomeje hagati y’imitwe yitwaje intwaro n’ihuriro ry’ingabo za Leta ya Congo (FARDC), rifatanyije n’ingabo z’u Burundi, imitwe ya Wazalendo ndetse n’umutwe wa FDLR.
Aya makimbirane amaze imyaka myinshi yaragize ingaruka zikomeye ku mibereho y’abaturage, harimo no guhungabanya ibikorwa by’uburezi. Amashuri menshi yarafunzwe cyangwa arangirika, mu gihe abarimu n’abanyeshuri benshi bahungiye mu bindi bice by’igihugu cyangwa mu bihugu bituranye.
Amakuru Minembwe Capital News yakusanyije yerekana ko mu mijyi nka Uvira na Baraka, ibizamini biri gukorwa nk’uko byateganyijwe. Icyakora, kugeza ubu ntiharamenyekana neza uburyo ibi bizamini byateguwe mu bice bimwe bya Minembwe bikomeje kugerwaho n’ingaruka z’imirwano ndetse n’ukutagerwaho n’inzego za Leta.
Abaturage bo muri aka karere bavuga ko intambara yakomeje gusubiza inyuma urwego rw’uburezi, aho abana benshi bamaze imyaka myinshi batabasha kwiga mu buryo busanzwe bitewe n’umutekano muke n’ibitero bya hato na hato.
Minisitiri Raïssa Malu yavuze ko amashuri n’uburezi bikwiye gukomeza kuba ahantu hatarangwamo ibikorwa bya gisirikare cyangwa amakimbirane ya politiki. Yagaragaje ko n’aho umutekano utifashe neza, abana bagomba guhabwa amahirwe yo gukora ibizamini byabo mu mutuzo no mu cyubahiro.
Yanashimiye abafatanyabikorwa batandukanye bafashije mu kugeza ibikoresho by’ibizamini mu duce twose tw’igihugu, harimo n’utugenzurwa cyangwa twibasiwe n’imitwe yitwaje intwaro. Yavuze ko ibyo bigamije kurinda uburenganzira bw’umwana wese bwo kwiga no gusuzumwa nk’abandi Banyekongo.
Ikoranabuhanga Rikomeje Kuvugurura Examen d’État
Minisiteri y’Uburezi ikomeje gahunda yo kuvugurura uburyo Ibizamini bya Leta bikorwa, cyane cyane mu gukosora no gutunganya amanota hifashishijwe ikoranabuhanga.
Nk’uko byagenze mu mwaka ushize, gahunda yo gukoresha uburyo bwa digitale mu gutunganya ibizamini yakomeje kwagurwa. Kugeza ubu, ibigo bifata amashusho (scannage) y’impapuro z’ibizamini byamaze gushyirwa i Kinshasa, Lubumbashi na Mbuji-Mayi.
Hari kandi ibindi bigo bishya byafunguwe muri:
- Gemena
- Kisangani
- Butembo
- Tshikapa
Leta ivuga ko iri koranabuhanga rizafasha kwihutisha itangazwa ry’amanota, kugabanya amakosa no kongera umucyo mu micungire y’Ibizamini bya Leta.
Icyizere n’Ibibazo Bikiri Imbere
Mu gihe abarenga miliyoni imwe z’abanyeshuri batangiye urugendo rukomeye rwo kurangiza amashuri yisumbuye, ikibazo cy’umutekano muke mu burasirazuba bwa RDC gikomeje gutera impungenge ku hazaza h’uburezi bw’abana benshi.
Abasesenguzi bavuga ko amahoro arambye ari yo azafasha abana bose bo muri Kivu y’Amajyepfo, harimo n’abo mu Minembwe, kubona amahirwe angana yo kwiga no gukora Ibizamini bya Leta nk’abandi Banyekongo bose.
Nubwo Ibizamini bya Leta bya 2026 bitangiye mu gihugu hose, abaturage bo mu bice bikomeje kwibasirwa n’intambara baracyategereje ko haboneka ibisubizo birambye by’umutekano kugira ngo uburezi budakomeza kuba kimwe mu byiciro byibasirwa cyane n’amakimbirane yitwaje intwaro.






