Ihurizo rikomeye kuri Perezida Tshisekedi: Amagambo ye kuri Amerika yakuruye impaka ku butegetsi bwe
Mu gihe muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo hakomeje kugaragara impaka zikomeye ku hazaza h’Itegeko Nshinga n’amatora ashobora kuzaba mu gihe kiri imbere, Perezida Félix Tshisekedi yisanze mu isesengura rikomeye nyuma y’ibyatangajwe ku mubano we na Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Mu kiganiro yagiranye n’itangazamakuru tariki ya 06/05/2026, Perezida Tshisekedi yavuze ko “Abanyamerika basaba ko Itegeko Nshinga ryasubirwamo.” Aya magambo yahise ateza impaka ndende haba imbere mu gihugu ndetse no ku rwego mpuzamahanga, aho abasesenguzi batandukanye batangiye kuyasesengura mu buryo bunyuranye.
Amagambo ya Perezida Tshisekedi afatwa n’abamushyigikiye nk’uburyo bwo gusobanura ibiganiro bya dipolomasi bigoye hagati ya Kinshasa na Washington. Ku rundi ruhande ariko, abamunenga bavuga ko ashobora kuba ari uburyo bwo gukoresha izina rya Amerika mu rwego rwa politiki y’imbere mu gihugu.
Nyuma y’aya magambo, hagiye hanze amakuru atandukanye atangwa n’abasesenguzi agaragaza ko ibiganiro hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na RDC byibanda cyane ku bibazo by’ubukungu, imisoro, imiyoborere ndetse n’ivugurura ry’inzego z’imari, aho bitigeze bigaragara ko Amerika yaba yarasabye impinduka ku Itegeko Nshinga rya Congo.
Ibi byatumye havuka ibitekerezo bitandukanye: bamwe babifata nk’isesengura rishingiye ku makuru atuzuye, abandi bakabibona nk’uburyo bwa politiki bwo kuyobora imyumvire y’abaturage.
Mu bagaragaje ibitekerezo byabo harimo Emmanuel Kazadi, umuhanzi uzwi muri sinema n’ubugeni muri RDC, wavuze ko ibyo ari “uburyo bwo kuyobya abantu” hagamijwe kwirinda kugaragaza ukuri ku mishinga ya politiki y’imbere mu gihugu.
Yagaragaje ko kwitirira Amerika umushinga wo kuvugurura Itegeko Nshinga bishobora kuba uburyo bwo guhindura uko abaturage babona iyo gahunda, bakayifata nk’igitutu cy’amahanga aho kuyifata nk’icyemezo cya politiki y’igihugu.
Ibi byatumye hagaragara ishusho yagutse y’uburyo Perezida Tshisekedi akunze kugaragaza politiki ye, aho bamwe mu basesenguzi bavuga ko hakomeje kugaragara uburyo bwo gusobanura ibibazo by’imbere mu gihugu hifashishijwe imbaraga cyangwa igitutu bituruka hanze.
Mu bihe bitandukanye, ibibazo by’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Congo byagiye bishyirwa ku mitwe yitwaje intwaro n’ibihugu byo hanze, mu gihe ibibazo bya politiki n’imyanzuro y’ubutegetsi nabyo rimwe na rimwe bishyirwa ku gitutu mpuzamahanga.
Ibi bituma bamwe bavuga ko hari “imvugo ya politiki yo hanze” ikoreshwa nk’igisobanuro cy’ibibazo by’imbere mu gihugu, mu rwego rwo kugabanya igitutu cya politiki ku butegetsi buriho.
Ku rwego mpuzamahanga, Félix Tshisekedi yakunze kugaragara nk’umuyobozi ushaka kongera uruhare rwa RDC muri Afurika y’Iburasirazuba no mu miryango mpuzamahanga, harimo SADC n’indi miryango y’ubufatanye mu bukungu n’umutekano.
Uretse umubano na Amerika, ubutegetsi bwe bwashyize imbaraga mu gushaka ubufatanye n’ibihugu bitandukanye hagamijwe iterambere ry’ubukungu, cyane cyane mu bijyanye n’amabuye y’agaciro, ingufu ndetse n’ishoramari.
Nubwo bimeze bityo ariko, hari abavuga ko politiki ye yo hanze rimwe na rimwe igaragaramo guhindagurika bitewe n’igitutu cy’imbere mu gihugu, bikagira ingaruka ku buryo igihugu kibonwa ku rwego mpuzamahanga.
Izi mpaka nshya zishingiye ku magambo ya Perezida Tshisekedi zigaragaza uburyo politiki ya Congo igenda irushaho kuba ihuriro ry’inyungu zitandukanye: dipolomasi mpuzamahanga, politiki y’imbere mu gihugu, ndetse n’isesengura ry’abaturage n’abasesenguzi.
Mu gihe bamwe babona ko ari uburyo busanzwe bwo kuyobora ibiganiro bya politiki mu rwego rwa dipolomasi, abandi bo babifata nk’ikimenyetso cy’uko hari ikibazo cy’imyitwarire ya politiki n’itumanaho rishobora guteza urujijo mu baturage.
Icyakora, icy’ingenzi gikomeje kugarukwaho ni uko ubutegetsi bwose bushobora gusabwa kugaragaza mu buryo burushijeho kumvikana aho ibyemezo by’ingenzi biva, kugira ngo icyizere cy’abaturage n’icy’igihugu ku rwego mpuzamahanga gikomeze gukomera.
