Imibare y’Abakatiwe Igihano cy’Urupfu muri RDC Ikomeje Kwiyongera
Imiryango iharanira uburenganzira bw’ikiremwamuntu muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) iratangaza ko umubare w’abantu bakatiwe igihano cy’urupfu ukomeje kwiyongera ku buryo buteye impungenge, aho abarenga 1000 bamaze gufungirwa muri gereza zitandukanye z’iki gihugu bazira iki gihano.
Ibi bije nyuma y’uko mu kwezi kwa gatatu k’umwaka wa 2024, Guverinoma ya RDC yafashe icyemezo cyo gusubukura ishyirwa mu bikorwa ry’igihano cy’urupfu, nyuma y’imyaka irenga 20 kidashyirwa mu bikorwa. Leta yasobanuye ko iki cyemezo cyatewe n’ubwiyongere bw’ibyaha bikomeye, birimo kugambanira igihugu n’ubujura bukoreshejwe intwaro, bikomeje kugaragara cyane cyane mu mijyi minini.
Uwahoze ari Minisitiri w’Ubutabera, Constant Mutamba Tungunga, yagaragaje ko gahunda ya Leta itagamije gusa gukatira abantu, ahubwo ko yanashyizeho ingamba zo kubashyira muri gereza zifite umutekano ukomeye nka gereza ya Angenga. Hari amakuru avuga ko bamwe mu bakatiwe igihano cy’urupfu bashobora kujyanwayo, ndetse bikavugwa ko bashobora no kuhicirwa mu rwego rwo gushyira mu bikorwa ibyo bihano.
Raporo zakozwe n’imiryango itandukanye, irimo ECPM na CCPMRRDC, ifatanyije na CPJ, zigaragaza ko mu mwaka wa 2024 wonyine, abantu barenga 480 bakatiwe igihano cy’urupfu. Iyi mibare yakomeje kwiyongera no mu 2025, aho iperereza ryakozwe muri gereza 19 muri 80 ziri mu gihugu hose ryerekanye ko hafi 1000 bafungiwe muri izo gereza bakatiwe iki gihano, barimo n’abanyamahanga 13.
ECPM yatangaje ko iyi mibare irenze cyane iyagaragajwe mu iperereza ryakozwe mu 2019, aho habaruwe abagera kuri 510. Kugeza ubu, imibare ihari igaragaza ko abarenga 1450 bashobora kuba bafungiwe hirya no hino muri RDC bakatiwe igihano cy’urupfu. Ibi bishyira iki gihugu mu bihugu bya mbere muri Afurika bifite umubare munini w’abakatiwe iki gihano.
Nubwo Leta ivuga ko iri gufata ingamba zo guhashya ibyaha bikomeye, imiryango iharanira uburenganzira bw’ikiremwamuntu igaragaza impungenge zikomeye ku mikorere y’ubutabera. Mu mfungwa zakatiwe igihano cy’urupfu zabajijwe, 73% bavuze ko bakorewe iyicarubozo mu gihe cy’iperereza cyangwa mu ibazwa, hagamijwe kubahatira kwemera ibyaha cyangwa gutanga amakuru.
Byongeye, hafi 73% bavuze ko batigeze babona abanyamategeko mu gihe cy’iperereza ry’ibanze, mu gihe 42% bagaragaje ko batigeze bagira ubunganira mu manza zabo. Nk’uko abasesenguzi babivuga, ibi bishyira mu kaga gakomeye uburenganzira bwo kuburana mu buryo buboneye, bikaba bishobora gutuma hari abakatirwa hadakurikijwe amategeko uko bikwiye.
Iyi miryango, ifatanyije na bamwe mu badepite n’abanyamategeko, irasaba Leta ya RDC guhagarika by’agateganyo ishyirwa mu bikorwa ry’igihano cy’urupfu, ndetse no gushyira imbaraga mu kubahiriza uburenganzira bw’abakekwaho ibyaha, cyane cyane uburenganzira bwo kubona abanyamategeko no kuburanishwa mu mucyo.
Ku rundi ruhande, hari abashyigikira icyemezo cya Leta bavuga ko, mu gihe igihugu kiri guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano, ingamba zikomeye zishobora kuba ngombwa kugira ngo ibyaha bikumirwe. Icyakora, impaka ku ikoreshwa ry’igihano cy’urupfu muri RDC zikomeje gufata indi ntera, cyane cyane hagati y’abashyira imbere umutekano w’igihugu n’abaharanira uburenganzira bwa muntu.
Kugeza ubu, ikibazo gikomeje kwibazwa ni ukumenya niba RDC izashobora guhuza kurwanya ibyaha bikomeye no kubahiriza uburenganzira bw’ikiremwamuntu, mu gihe igihano cy’urupfu gikomeje gushyirwa ku murongo w’ibyemezo bikomeye bya politiki n’ubutabera muri iki gihugu.





