Ituri Mu Kaga Gakomeye: Imvururu Zavutse Nyuma y’Urupfu rw’Uwakekwagaho Ebola, Mu gihe Isi Ikomeje Guhagurukira Icyorezo Cyugarije RDC
Mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, cyane cyane mu Ntara ya Ituri, ibintu bikomeje gufata indi ntera nyuma y’aho icyorezo cya Ebola gikomeje gukwirakwira mu buryo buteye impungenge. Ku wa Kane saa sita, umwuka wabaye mubi cyane ku Bitaro Bikuru bya Rwampara, bifatwa nk’imwe mu ndiri zikomeye z’iki cyorezo nyuma ya Mongwalu.
Aya makuru aje mu gihe ubuyobozi bwa RDC, Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO), ndetse n’ibihugu by’amahanga bikomeje kongera imbaraga mu guhangana n’iki cyorezo cyamaze guteza impungenge ku rwego mpuzamahanga.
Amakuru aturuka muri ako gace avuga ko ikibazo cyatangiye nyuma y’urupfu rw’umusore wari ukekwaho kuba yaranduye virusi ya Ebola. Nyuma y’urupfu rwe, bamwe mu bagize umuryango we hamwe n’urubyiruko rwo muri ako gace batangiye kwamagana uburyo urwo rupfu rwabaye ndetse basaba ko umurambo ushyikirizwa umuryango we.
Abaturage benshi bavuga ko bafite impungenge ku buryo abarwayi bakekwaho Ebola bafatwa, ndetse bamwe bakavuga ko badafitiye icyizere inzego z’ubuzima. Ibi byatumye uburakari bwiyongera, aho urubyiruko rwatangiye gutera amabuye inyubako z’Ibitaro bya Rwampara.
Amakuru yemeza ko imodoka ebyiri zangiritse muri ibyo bikorwa, zirimo na ambulance y’ibyo bitaro. Polisi yahise yoherezwa muri ako gace kugira ngo ihoshe imvururu no gukumira ko ibintu birushaho kuzamba.
Mu rwego rwo kugabanya ubwoba n’amakuru atari yo ari gukwirakwira mu baturage, inzego z’ubuzima zasabye abakora ubukangurambaga mu bice bitandukanye kongera ibikorwa byo gusobanurira abaturage uburyo Ebola yandura ndetse n’ingamba zo kuyirinda.
Abahanga mu buzima bavuga ko imwe mu mbogamizi zikomeye RDC ihura na zo mu kurwanya Ebola ari ukutizerana hagati y’abaturage n’inzego z’ubuzima, cyane cyane mu bice bimaze igihe byugarijwe n’intambara n’umutekano muke.
Hari impungenge ko imvururu nk’izi zishobora gukoma mu nkokora ibikorwa byo gukurikirana abanduye, gutahura abarwayi bashya no kubungabunga umutekano w’abaganga n’abaforomo bari ku murongo wa mbere mu guhangana n’icyorezo.
Mu gihe icyorezo gikomeje gukaza umurego, Leta y’u Bwongereza yatangaje inkunga nshya ya miliyoni 20 z’amapawundi y’u Bwongereza, ni ukuvuga arenga miliyoni 27 z’amadolari ya Amerika, agamije gufasha RDC guhangana na Ebola.
Iyi nkunga yiyongera kuri miliyoni imwe y’amapawundi yari yatanzwe mbere, ikazifashishwa mu bikorwa bitandukanye birimo:
- Gukaza igenzura ry’ikwirakwira ry’icyorezo;
- Kurinda abaganga n’abakozi b’ubuzima;
- Gutanga ibikoresho by’ubwirinzi;
- Kongera uburyo bwo kuvura abanduye;
- Guteza imbere ibikorwa by’isuku n’isukura;
- Gushyigikira imiryango itanga ubufasha bwihuse.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Iterambere y’u Bwongereza yavuze ko iri gukorana n’Ishami rya OMS, Loni ndetse n’imiryango mpuzamahanga kugira ngo iki cyorezo kitarenga ubushobozi bwa RDC.
Icyorezo kiri kwibasira RDC na Uganda ni ubwoko bwa Ebola buzwi nka Bundibugyo, ubwoko budafitiwe urukingo cyangwa umuti byemewe ku rwego mpuzamahanga kugeza ubu.
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) ryatangaje ko iki cyorezo cyashyizwe mu rwego rw’“Ikibazo cy’Ubuzima Giteye Impungenge ku Isi” kubera:
- Umubare munini w’abandura mu gihe gito;
- Gukwirakwira hakiri kare no kurenga imipaka;
- Kubura urukingo rwemewe;
- Imiterere y’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Congo.
Nubwo OMS yavuze ko iki cyorezo kitaraba icyorezo ndengamipaka ku rwego rwa “pandémie”, impungenge zikomeje kwiyongera bitewe n’uburyo gikomeje gukwirakwira mu bice birangwamo intambara n’ubuhunzi bwinshi.
Iki cyorezo kije gisanga RDC isanzwe iri mu bibazo bikomeye by’umutekano n’ubutabazi bw’ikiremwamuntu. Raporo zitandukanye zigaragaza ko igihugu gifite abarenga miliyoni 5.6 bavuye mu byabo kubera intambara, harimo abana miliyoni 2.5.
Abantu bagera kuri miliyoni 15 muri RDC bakeneye ubufasha bwihutirwa bw’ibiribwa, ubuvuzi n’uburinzi. Abasesenguzi bavuga ko kuba Ebola yongeye kwaduka muri ibi bihe bishobora kurushaho gukomeretsa ubuzima bw’abaturage bari basanzwe bafite imibereho mibi.
Uko Bihagaze Kuri Ubu
Kugeza ubu:
- Umutekano uracyari muke hafi y’Ibitaro bya Rwampara;
- Polisi ikomeje gucunga ako gace kugira ngo imvururu zidakomeza;
- Inzego z’ubuzima zikomeje ibikorwa byo gukurikirana abanduye n’abahuye na bo;
- OMS n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga bari kongera ubufasha bwihuse;
- Hari impungenge ko abaturage bakomeza kwanga amabwiriza y’ubuzima bishobora gutuma icyorezo kirushaho gukwirakwira.
Ababikurikiranira hafi bemeza ko uburyo abaturage bazitabira amabwiriza y’inzego z’ubuzima, hamwe n’ubufasha mpuzamahanga, ari byo bizagena niba RDC izabasha guhagarika iki cyorezo mbere y’uko gihinduka ikibazo gikomeye kurushaho mu karere kose ka Afurika yo Hagati n’Ibiyaga Bigari.






