“Muzabibazwa n’Amateka,” Nyarugabo Yatanze Iburira Rikomeye ku Bayobozi ba RDC n’u Burundi
Mu gihe ikibazo cy’umutekano muke gikomeje gufata indi ntera mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), cyane cyane mu bice bya Komini ya Minembwe biherereyemo abaturage benshi b’Abanyamulenge, uwahoze ari Senateri ndetse akaba yaranabaye Minisitiri w’Ubukungu wa RDC, Moïse Nyarugabo, yatanze ubutumwa bukomeye bwuzuyemo impungenge n’ihanangirizo rikomeye ku bayobozi bakuru ba RDC n’u Burundi.
Mu itangazo rye ryakwirakwijwe cyane ku mbuga nkoranyambaga no mu bitangazamakuru bitandukanye, Nyarugabo yavuze ko Perezida Félix Antoine Tshisekedi wa RDC na Perezida Évariste Ndayishimiye w’u Burundi bazaryozwa amaraso y’abasivili bavuga ko bamaze igihe bagwa mu bitero bikomeje kubera muri Minembwe no mu nkengero zayo.
Nk’uko Nyarugabo abivuga, kuva mu rukerera rwo ku itariki ya 08/02/2026, drones z’ingabo za FARDC zifatanyije n’iz’u Burundi zagabye ibitero bikomeye mu duce dutandukanye twa Komini ya Minembwe.
Imihana yavuzwe ko yibasiwe harimo uwa Bicumbi, Mutunda, Ruhemba na Karongi, aho abaturage bavuga ko ibisasu byarashwe byangije amazu menshi, bigahitana abaturage ndetse bikanasiga abandi benshi bakomerekejwe.
Nyarugabo yavuze ko ibyo bitero bitabaye rimwe gusa, ahubwo byakomeje gusubirwamo inshuro nyinshi ku manywa na nijoro, ibintu avuga ko byateye ubwoba abaturage benshi ndetse bigatuma bamwe bahunga ingo zabo.
Yagize ati:
«“Ibi si ibikorwa bya gisirikare bisanzwe. Ni ibitero byateguwe kandi byibasiye abaturage badafite intwaro. Ababitegetse bagomba kuzabibazwa.”»
Komini ya Minembwe imaze imyaka myinshi iri mu bibazo by’umutekano muke bitewe n’intambara zagiye zihanganisha imitwe yitwaje intwaro, ingabo za Leta n’andi matsinda atandukanye akorera mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo.
Mu myaka yashize, abaturage b’aka gace bagiye bavuga ko bahura n’ibibazo birimo ubwicanyi, kwamburwa amatungo, gusahurwa kw’imitungo ndetse no kwimurwa ku ngufu. Ibi byatumye ibihumbi by’abaturage bava mu byabo bajya kuba mu nkambi cyangwa bahungira mu bindi bice by’igihugu no hanze yacyo.
Abasesenguzi bavuga ko Minembwe ikomeje kuba imwe mu ngingo zikomeye z’impaka mu bibazo by’umutekano muke byo mu Burasirazuba bwa RDC, aho buri ruhande rushinja urundi kuba nyirabayazana w’ibibazo byugarije abaturage.
Moïse Nyarugabo yagaragaje ko uretse imihana ya Bicumbi, Mutunda, Ruhemba na Karongi, hari n’utundi duce twibasiwe mu bihe bitandukanye turimo:
- Rugezi
- Rwitsankuku
- Baruta
- Point-Zéro
- Mukoko
- Gakenke
- Biziba
- Runundu na Kalongi.
Mu bice byinshi muri ibyo, abaturage bavuga ko ibikorwa bya gisirikare byakurikiwe n’iyangirika ry’ibikorwa remezo, ihunga ry’abaturage ndetse n’ikibazo gikomeye cy’ubutabazi bwihutirwa.
Uyu munyapolitiki yavuze ko niba koko hari abasivili bakomeje kugwa muri ibyo bitero, hakenewe iperereza ryigenga ryakorwa n’imiryango mpuzamahanga kugira ngo hamenyekane ukuri ku byabaye.
Yavuze ko amateka agaragaza ko abayobozi bagize uruhare mu byaha bikomeye byibasira abasivili bashobora kubibazwa n’ubutabera, kabone n’iyo byatwara imyaka myinshi.
Mu magambo akomeye, yagize ati:
«“Muzaryozwa amaraso y’izi nzirakarengane. Amateka n’ubutabera mpuzamahanga ntibizigera byibagirwa ibyabaye.”»
Nyarugabo yanenze Perezida wa Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU), Mahmoud Ali Youssouf, nyuma y’uko uwo muryango wamaganye igitero cya drones cyagabwe ku kibuga cy’indege cya Bangoka i Kisangani.
Yavuze ko AU ikwiye kwamagana ibikorwa byose byibasira abasivili aho kuba kwibanda ku ruhande rumwe gusa rw’amakimbirane.
Ku ruhande rwa AFC/M23, rwo rwari rwatangaje ko icyo gitero cyagabwe ku kibuga cya Bangoka cyari kigamije guhungabanya ibikorwa bya gisirikare byakoreshwaga mu kugaba ibitero ku birindiro byayo.
Kugeza ubu, umutekano muri Komini ya Minembwe uracyarimo impungenge nyinshi. Amakuru ava mu baturage bavuga ko hari ingo nyinshi zamaze gusenyuka, mu gihe abandi bakomeje guhunga bava mu bice bifatwa nk’aho bishobora kugabwaho ibitero.
Nubwo impande zitandukanye zitanga amakuru atandukanye ku byabaye, ikigaragara ni uko abaturage ari bo bakomeje kuba mu kaga gakomeye kurusha abandi.
Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ndetse n’abakurikiranira hafi ikibazo cy’u Burasirazuba bwa RDC bakomeje gusaba ko hakorwa iperereza ryigenga kugira ngo hamenyekane ukuri ku birego byose birebana n’ibitero byagabwe muri Minembwe, ndetse hanashakwe uburyo bwo kurinda abaturage bakomeje kugirwaho ingaruka n’intambara.
Mu gihe imirwano n’ibitero bya drones bikomeje kuvugwa mu Burasirazuba bwa RDC, ikibazo cy’uburenganzira bw’abasivili n’inshingano z’abayobozi b’ibihugu birebwa n’aya makimbirane gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye bitegerejweho ibisubizo birambye haba ku rwego rw’Afurika no ku rwego mpuzamahanga.






