“Ni Kera Cyane”: Ruberwa Yavuze Amateka y’Abanyamulenge Mbere y’Imipaka y’Ubukoloni
MINEMBWE CAPITAL NEWS
Uwahoze ari Visi Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Azarias Ruberwa, yongeye kuvuga ku mpaka zimaze igihe zishingiye ku mateka, inkomoko n’ubwenegihugu bw’Abanyamulenge, asubiza umunyapolitiki Martin Fayulu, wavuze ko Abanyamulenge atari ubwoko bwihariye, ahubwo ko ururimi bavuga ari Ikinyarwanda.
Ruberwa, ukomoka muri Minembwe, yavuze ko amateka n’ubushakashatsi yifashishije bigaragaza ko Abanyamulenge bari basanzwe batuye ku butaka bwa Congo mbere y’umwaka wa 1885, igihe cy’ingenzi mu mateka y’ishyirwaho ry’imipaka y’ubukoloni muri Afurika.
Mu butumwa bwe, Ruberwa yashimangiye ko ikibazo cy’Abanyamulenge kidakwiye gusobanurwa hifashishijwe gusa ururimi bavuga cyangwa impinduka z’imipaka zabaye mu gihe cy’ubukoloni.
Ruberwa: “Mfite ibimenyetso bishingiye ku bushakashatsi”
Mu gusubiza ibivugwa na Fayulu, Ruberwa yavuze ko afite inyandiko n’ubushakashatsi avuga ko bugaragaza ko Abanyamulenge bari bamaze igihe kirekire batuye mu gice cya Congo cy’ubu.
Ati:
«“Mfite ibimenyetso bishingiye ku bushakashatsi bwa siyansi bigaragaza ko Abanyamulenge bari ku butaka bwa Congo mbere ya 1885. Ni kera cyane.”»
Ibi Ruberwa abishingiraho avuga ko bidakwiye kuvugwa ko Abanyamulenge bagiye muri RDC nyuma y’umwaka wa 1994.
Yagaragaje ko hari itandukaniro rikomeye hagati y’abaturage bari basanzwe batuye muri Congo n’impunzi z’Abanyarwanda zagiye muri icyo gihugu mu bihe bitandukanye, cyane cyane nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.
Ati:
«“Ni ho usanga abantu bavanga ibitekerezo bidafite umurongo, bagahuza Abanyamulenge bari batuye muri RDC mbere ya 1885 n’impunzi z’Abanyarwanda zaje muri Congo nyuma ya 1994, kandi ibyo ni ibintu bibiri bitandukanye.”»
Impaka ku bwenegihugu bw’Abanyamulenge
Ruberwa kandi yagarutse ku mategeko agenga ubwenegihugu bwa RDC, avuga ko amateka y’abaturage bagize Congo akwiye kurebwa hifashishijwe amategeko n’ibihe igihugu cyanyuzemo, aho gushingira gusa ku rurimi cyangwa ku nkomoko y’amateka y’abaturage.
Yavuze ko abantu bari basanzwe batuye ku butaka bwa Congo mbere y’ubwigenge bw’iki gihugu mu 1960 bagomba kurebwa mu rwego rw’amateka n’amategeko y’ubwenegihugu bwa RDC.
Ati:
«“Amategeko shingiro yo mu 1960 avuga ko abantu bari basanzwe ku butaka bwa Congo mbere y’ubwigenge ari Abanye-Congo kavukire.”»
Icyakora, ikibazo cy’ubwenegihugu muri RDC ni ingingo imaze imyaka myinshi itera impaka zikomeye, cyane cyane mu bice by’uburasirazuba bw’igihugu, aho amateka y’imipaka, kwimuka kw’abaturage, ubukoloni n’intambara byagiye bigira uruhare mu buryo abaturage basobanurwamo.
Ruberwa avuga ku mateka ya Bambala
Mu rwego rwo gusubiza impaka zishingiye ku mateka y’amoko atuye muri RDC, Ruberwa yavuze ko yasesenguye n’ubushakashatsi ku mateka y’ubwoko bwa Bambala, ahuza n’ibivugwa n’umunyapolitiki Martin Fayulu.
Yavuze ko ubushakashatsi yifashishije bugaragaza ko Abambala bageze muri Congo baturutse muri Angola mu 1891, bityo akaba avuga ko, hashingiwe kuri ubwo bushakashatsi, Abanyamulenge bari bamaze igihe batuye muri RDC.
Ati:
«“Narebye ubushakashatsi ku Bambala. Bugaragaza ko bageze muri Congo baturutse muri Angola mu 1891. Ni ukuvuga ko bahageze nyuma y’Abanyamulenge.”»
Ibi Ruberwa abivuga mu rwego rwo kugaragaza ko gukoresha amateka y’imiyoborere, kwimuka kw’abaturage cyangwa ururimi mu gusobanura ubwenegihugu bw’umuryango runaka bisaba ubushakashatsi bwimbitse kandi bwitondewe.
“Amateka ntakwiye gukoreshwa mu kwambura abaturage ubwenegihugu”
Ruberwa yasabye ko impaka zishingiye ku mateka y’amoko n’inkomoko y’abaturage zidakoreshwa nk’impamvu yo kwambura bamwe ubwenegihugu bwabo.
Yashimangiye ko Abanyamulenge bagomba gufatwa nk’abaturage bafite amateka yabo ku butaka bwa Congo, aho kubashyira mu cyiciro cy’abantu bose bavuye mu Rwanda nyuma ya 1994.
Ati:
«“Abanyamulenge si abaturage baje muri Congo nyuma ya 1960. Ni abaturage bafite amateka yabo kuri ubu butaka.”»
Ruberwa kandi yanenze imvugo za politiki avuga ko zishobora gukomeza urujijo mu Banye-Congo, asaba ko amateka yandikwa kandi agasobanurwa hashingiwe ku bushakashatsi, inyandiko n’amategeko.
Impaka zikomeje kuba ndende
Amagambo ya Ruberwa aje mu gihe ikibazo cy’Abanyamulenge, amateka yabo n’ubwenegihugu bwabo muri RDC bikomeje kuba mu ngingo zitera impaka zikomeye mu gihugu, cyane cyane mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo.
Ku ruhande rumwe, hari abavuga ko Abanyamulenge ari Abanye-Congo kavukire bafite amateka maremare mu gace ka Kivu; ku rundi ruhande, hari abanyapolitiki n’abandi bavuga ko ikibazo cyabo kigomba gusobanurwa hifashishijwe amateka y’imihindagurikire y’abaturage, imipaka n’imibanire hagati ya Congo n’ibihugu biyikikije.
Icy’ingenzi muri izi mpaka ni uko amateka y’abaturage n’ubwenegihugu bitandukanye n’impaka za politiki z’igihe gito. Ni yo mpamvu, nk’uko Ruberwa abivuga, gusobanura inkomoko y’umuryango runaka bisaba kwifashisha inyandiko z’amateka, ubushakashatsi bwizewe n’amategeko, aho gushingira ku mvugo za politiki gusa.
Kugeza ubu, amagambo ya Ruberwa yongeye gushyira ikibazo cy’Abanyamulenge mu biganiro bya politiki muri RDC, mu gihe Martin Fayulu na we akomeje kugira uruhare mu mpaka zishingiye ku bumwe bw’igihugu, ubwenegihugu n’amateka y’abaturage bagituye.
MINEMBWE CAPITAL NEWS




