Perezida Lourenço na James Swan Bagaragaje Uko Umutekano mu Burasirazuba bwa RDC Uhagaze, Bongera Gushimangira Ubufatanye mu Kugarura Amahoro
Mu gihe umutekano ukomeje kuzamba mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Perezida wa Angola, João Lourenço, yakiriye ku wa Mbere tariki ya 15/06/2026, James Swan, Intumwa Yihariye y’Umunyamabanga Mukuru w’Umuryango w’Abibumbye muri RDC ndetse n’Umuyobozi wa MONUSCO. Bombi bagiranye ibiganiro byibanze ku bibazo by’umutekano n’inzira za dipolomasi zigamije kugarura amahoro muri ako karere.
Nk’uko byatangajwe n’Ibiro bya Perezida wa Angola, ibiganiro byibanze cyane ku bibazo bikomeje guteza umutekano muke mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru, Kivu y’Amajyepfo na Ituri, aho imirwano hagati y’impande zitandukanye ikomeje gutuma abaturage benshi bahunga ndetse bagahura n’ingaruka z’intambara.
Nubwo João Lourenço atakiri Perezida w’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, akomeje gukurikiranira hafi ibibazo bya RDC, igihugu amaze imyaka myinshi agerageza gufasha binyuze mu bikorwa bya dipolomasi no gushakira ibisubizo amakimbirane amaze igihe mu Burasirazuba bwa Congo.
James Swan, umaze amezi make ayobora MONUSCO nyuma yo gusimbura Bintou Keita, yagarutse ku nshuro ya kabiri i Goma kuva yatangira inshingano ze. Mu biganiro yagiranye na Perezida Lourenço, yongeye gushimangira ubushake bw’Umuryango w’Abibumbye bwo gushyigikira no kugenzura ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’agahenge n’ibiganiro by’amahoro biri gukorwa hagati y’impande zihanganye.
Yagize ati:
“Ibibazo by’umutekano biri mu gihugu cy’abaturanyi ni byo byiganjemo ibiganiro twagiranye. Umuryango w’Abibumbye ukomeje kwiyemeza gushyigikira ishyirwa mu bikorwa no kugenzura amasezerano y’agahenge mu Burasirazuba bwa Congo.”
Mu rwego rwo gushimangira ubufatanye mpuzamahanga, James Swan yashimiye Angola uruhare rukomeye imaze imyaka myinshi igira mu gushakira amahoro RDC, avuga ko ibikorwa byayo byagize uruhare mu guteza imbere ibiganiro by’amahoro no kugabanya amakimbirane hagati y’ibihugu byo mu karere.
James Swan ayoboye MONUSCO mu gihe Akanama k’Umutekano k’Umuryango w’Abibumbye kaherutse kongera manda y’izi ngabo kugeza tariki ya 20/06/2026. Iyo manda nshya yashyizweho binyuze mu Cyemezo nimero 2808, gisaba MONUSCO gukomeza ibikorwa byayo mu Burasirazuba bwa RDC aho umutekano ugikomeje kuba ikibazo gikomeye.
Hakurikijwe iyo manda nshya, MONUSCO yemerewe gukomeza kugira abasirikare bagera ku 11.500, indorerezi za gisirikare n’abasirikare bakuru 600, abapolisi 443 ndetse n’abagize imitwe yihariye ya polisi 1.270.
Inshingano za MONUSCO zirimo:
- Kurinda abaturage b’abasivili bari mu bice byugarijwe n’intambara;
- Gushyigikira ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemezo bikubiye mu mwanzuro wa Loni wa 2773 n’uwakurikiyeho wa 2025;
- Gufasha mu gushimangira inzego za Leta no kugarura ituze mu gihugu;
- Kugenzura no gukurikirana iyubahirizwa ry’agahenge hagati y’impande zihanganye.
Bitandukanye n’izindi manda zatanzwe mu myaka yashize, Icyemezo cya 2808 cyahagaritse gahunda yari yatangiye yo kugabanya buhoro buhoro ibikorwa bya MONUSCO muri RDC. Ibi byatewe n’uko umutekano wakomeje kuzamba cyane cyane mu ntara za Ituri, Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Abasesenguzi bavuga ko ibi bigaragaza ko Umuryango w’Abibumbye ubona ko hakiri kure kugira ngo RDC ibashe kwirwanaho no kurinda abaturage bayo idafashijwe n’ingabo mpuzamahanga.
Mu biganiro byabaye hagati ya Perezida João Lourenço na James Swan, hanagarutswe ku nzira za dipolomasi zikomeje gukurikizwa hagamijwe gushaka amahoro arambye muri RDC.
Harimo Amasezerano ya Washington yasinywe hagati ya RDC n’u Rwanda mu kwezi kwa gatandatu kwa 2025 ndetse n’Amasezerano ya Doha yasinywe mu kwezi kwa cumi na kumwe kwa 2025 ku bufatanye bwa Qatar n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga.
Aya masezerano yashyizwe mu nshingano nshya za MONUSCO kugira ngo ifashe mu kuyakurikirana no kugenzura ishyirwa mu bikorwa ryayo. Umuryango w’Abibumbye utegerejweho kugira uruhare runini mu gushyigikira gahunda y’agahenge gahoraho no gukurikirana iyubahirizwa ry’amasezerano hagati y’impande zose zifitanye amakimbirane.
Kugeza ubu, umutekano mu Burasirazuba bwa RDC uracyahangayikishije cyane nubwo ibiganiro bya dipolomasi bikomeje. Mu bice byinshi bya Kivu y’Amajyaruguru, Kivu y’Amajyepfo na Ituri haracyumvikana ibikorwa bya gisirikare ndetse n’imirwano ya hato na hato hagati y’Ihuriro rya Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) n’ingabo za Leta.
Mu Minembwe ho, imirwano irakomeje hafi buri munsi hagati y’impande zihanganye, ibintu bikomeje guteza impungenge abaturage no gukomeza guhungabanya ibikorwa by’ubuzima busanzwe.
Ibihugu byo mu karere, Umuryango w’Abibumbye n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga bakomeje gusaba impande zose guhagarika imirwano no kubahiriza amasezerano y’agahenge kugira ngo abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC babone amahoro n’umutekano bamaze imyaka myinshi bategereje.
Ibiganiro bya João Lourenço na James Swan byongeye kugaragaza ko ikibazo cy’umutekano muri RDC gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye Afurika n’umuryango mpuzamahanga bahanganye na byo muri iki gihe, ndetse ko hakenewe imbaraga zihuriweho kugira ngo amahoro arambye agerweho.






