Perezida Ndayishimiye Yitezwe i Kinshasa mu Gihe Ingabo ze Zikomeje Gutakariza Ubuzima mu Mirwano Zashoye ku Banyamulenge: Byinshi ku Ruzinduko Rwe n’Ibyitezwe mu Biganiro na Tshisekedi
Perezida wa Repubulika y’u Burundi, akaba n’Umuyobozi Mukuru w’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) muri iki gihe, Évariste Ndayishimiye, ategerejwe i Kinshasa kuri uyu wa Mbere tariki ya 22/06/2026 mu ruzinduko rw’iminsi ibiri rugamije kuganira na Perezida Félix Antoine Tshisekedi ku bibazo bikomeye bireba umutekano, ubufatanye bw’ibihugu byombi n’ahazaza h’akarere k’Ibiyaga Bigari.
Nk’uko byatangajwe n’Ibiro bya Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), uru ruzinduko rubaye mu gihe ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa Congo gikomeje gufata indi ntera, aho ibikorwa bya gisirikare n’amakimbirane hagati y’impande zitandukanye bikomeje guhindura isura y’intambara muri Kivu y’Amajyepfo.
Kuva mu myaka yashize, politiki ya Perezida Félix Tshisekedi ku birebana n’umutekano mu burasirazuba bwa RDC yibanze cyane ku gushaka ubufasha bw’ibihugu by’inshuti no gukomeza ubufatanye bwa gisirikare n’abafatanyabikorwa bo mu karere.
Mu rwego rwo guhangana n’imitwe yitwaje intwaro ikorera mu burasirazuba bwa Congo, ubutegetsi bwa Kinshasa bwashyize imbere amasezerano y’ubufatanye mu bya gisirikare n’u Burundi ndetse n’ibindi bihugu byo mu karere. Ibi byatumye ingabo z’u Burundi zoherezwa muri Kivu y’Amajyepfo kugira ngo zifatanye na FARDC mu bikorwa bya gisirikare byari bigamije kugarura umutekano no gusubiza Leta ububasha bwayo mu duce dutandukanye.
Nyamara, nubwo Kinshasa ikomeje kuvuga ko ubu bufatanye ari ingenzi mu guhangana n’imitwe yitwaje intwaro, abakurikiranira hafi ibibera muri aka karere bavuga ko ibisubizo bya gisirikare bitageza ku ntego zari zitezwe, cyane cyane mu bice bya Minembwe n’ahandi muri Hauts Plateaux za Fizi, Uvira na Mwenga.
Ku ruhande rw’u Burundi, Perezida Évariste Ndayishimiye yakomeje gushyira imbere politiki yo kugira uruhare rugaragara mu bibazo by’umutekano byo mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Bujumbura ivuga ko kuba ingabo zayo ziri muri Congo bifitanye isano no kurinda umutekano w’umupaka uhuza ibihugu byombi no kurwanya imitwe yitwaje intwaro ishobora guhungabanya umutekano w’u Burundi.
Iyi politiki yatumye u Burundi buba umwe mu bafatanyabikorwa bakomeye ba Kinshasa mu rugamba rwo guhangana n’imitwe yitwaje intwaro ikorera mu burasirazuba bwa RDC.
Mu gihe abayobozi b’ibihugu byombi bitegura ibiganiro i Kinshasa, amakuru aturuka mu bice bya Minembwe akomeza kuvuga ko hari imirwano ikomeye imaze igihe hagati y’ihuriro rigizwe na FARDC, ingabo z’u Burundi n’imitwe ya Wazalendo ku ruhande rumwe, ndetse n’umutwe wa MRDP-Twirwaneho urwanirira abaturage b’Abanyamulenge ku rundi ruhande.
Amakuru ava mu baturage n’andi masoko atandukanye akorera muri ako gace avuga ko ibikorwa bya gisirikare byabereye mu duce twa Lundu, Bidegu, Kalongi, Kalingi na Gitavi byaguyemo abasirikare benshi b’u Burundi n’aba FARDC. Ibi byakurikiwe n’imirwano ikomeye yabereye mu bice bya Gakenke, kwa Rutaganda, Sinai, Nyaruhinga na Mukoko, aho na ho bivugwa ko habereye igihombo gikomeye ku ngabo z’u Burundi, iza FARDC ndetse n’imitwe ya Wazalendo na FDLR.
Hari amakuru akomeje gukwirakwira mu bice bya Minembwe avuga ko zimwe mu ngabo zari zoherejwe muri ibyo bikorwa zahuye n’uruva gusenya rukomeye. Icyakora, kugeza ubu nta rwego rwigenga ruratangaza imibare cyangwa amakuru yemejwe ku byavuye muri iyo mirwano. Gusa amakuru aturuka mu masoko yizewe avuga ko ibyo bice ubu bigenzurwa na MRDP-Twirwaneho nyuma yo kwirukanamo uruhande rwa Leta.
Mu baturage ba Minembwe no mu bakurikiranira hafi ibibazo by’umutekano by’i Mulenge, hakomeje kuvugwa ko kimwe mu byari byihutirwa mu migambi ya gisirikare ya FARDC n’abafatanyabikorwa bayo harimo kugenzura ibice bifatwa nk’ingenzi mu rwego rw’ubwikorezi n’itumanaho, harimo n’ikibuga cy’indege cya Minembwe. Nyamara, amakuru atandukanye avuga ko iyo migambi itagezweho.
Ku ruhande rwa MRDP-Twirwaneho, abayishyigikiye bavuga ko ibikorwa byayo byibanze ku gukumira icyo bita kugabwaho ibitero no kurinda abaturage b’Abanyamulenge. Uyu mutwe uvuga ko washoboye guhagarika ibikorwa bya gisirikare byari bigamije kwinjira no gufata ibice bifatwa nk’ingenzi muri Minembwe.
Abasesenguzi ba politiki yo mu karere bavuga ko ibiganiro hagati ya Perezida Félix Tshisekedi na Perezida Évariste Ndayishimiye bishobora kwibanda ku buryo bwo gukomeza cyangwa kuvugurura ubufatanye bwa gisirikare hagati ya Kinshasa na Bujumbura.
Mu gihe ubutegetsi bwa Congo bushaka gukomeza ubufatanye n’abafatanyabikorwa babwo mu rwego rwo guhangana n’ibibazo by’umutekano, u Burundi na bwo bushobora gushimangira uruhare rwabwo nk’umwe mu bakinnyi bakomeye mu gushaka ibisubizo by’ibibazo byugarije akarere.
Ariko kandi, ibibazo by’umutekano bikomeje kuvugwa muri Minembwe no mu tundi duce twa Kivu y’Amajyepfo bizakomeza kuba imwe mu ngingo zikomeye zizagena ejo hazaza h’iyi mikoranire.
Uruzinduko rwa Perezida Évariste Ndayishimiye i Kinshasa rubaye mu gihe ubufatanye bwa gisirikare hagati ya RDC n’u Burundi buri ku rwego rwo hejuru, ariko nanone bukaba buri mu bihe bikomeye by’umutekano mu burasirazuba bwa Congo. Mu gihe abayobozi b’ibihugu byombi baganira ku hazaza h’umutekano w’akarere, amaso y’abaturage ba Minembwe n’akarere kose k’Ibiyaga Bigari ahanzwe ku myanzuro izava muri ibyo biganiro n’ingaruka ishobora kugira ku bibazo by’umutekano bikomeje kuvugwa muri Kivu y’Amajyepfo.






