RDC n’u Rwanda Byatangaje Gahunda yo Gucyura Impunzi; Intambwe Nshya mu Gukemura Ikibazo cy’Impunzi mu Karere
Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yatangaje ko guhera mu kwezi cumi 2026 izatangira gahunda yo korohereza no gufasha impunzi z’Abanyekongo zigera ku 84.456 zicumbikiwe mu Rwanda gutahuka ku bushake, mu rwego rwo gushakira umuti urambye ikibazo cy’impunzi kimaze imyaka myinshi gihangayikishije ibihugu byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari.
Uyu mwanzuro wafatiwe mu nama idasanzwe yo ku rwego rwo hejuru yahuje abahagarariye Guverinoma ya RDC, Guverinoma y’u Rwanda ndetse n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Mpunzi (UNHCR), yateraniye i Addis Ababa muri Ethiopia kuri uyu wa Mbere, tariki ya 22/06/2026.
Iyi nama yabaye mu gihe ikibazo cy’impunzi n’abimuwe n’intambara gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye byugarije akarere, cyane cyane bitewe n’umutekano muke umaze igihe mu burasirazuba bwa RDC.
U Rwanda rwari ruhagarariwe muri iyo nama na Minisitiri ushinzwe Ibikorwa by’Ubutabazi, Maj. Gen. (Rtd) Albert Murasira, ari na we washyize umukono ku itangazo rihuriweho n’impande zose zayitabiriye.
Iryo tangazo ryashimangiye ubushake bwa Guverinoma y’u Rwanda, iya RDC na UNHCR bwo gukomeza gushyigikira gahunda yo gucyura impunzi n’abashaka ubuhungiro bifuza gutahuka ku bushake, mu buryo bwubahiriza uburenganzira bwabo kandi bubahesha agaciro.
Abitabiriye inama bagaragaje ko kuri ubu mu Rwanda habarurwa impunzi z’Abanyekongo 84.456, mu gihe RDC na yo icumbikiye impunzi z’Abanyarwanda n’abashaka ubuhungiro bagera ku 196.289, barimo abarenga 75.400 bamaze kubarurwa no kwandikwa mu buryo bwemewe.
Impande zombi zashimangiye ko gucyura impunzi ku bushake ari imwe mu nzira z’ingenzi zo kugarura ituze, kubaka icyizere hagati y’abaturage ndetse no guteza imbere amahoro arambye mu Karere.
Muri iyo nama hanagarutswe ku ntambwe imaze guterwa mu bikorwa byo gucyura impunzi ku bushake.
Guhera muri Mutarama 2025 kugeza ubu, u Rwanda rumaze kwakira abaturage 8.394 batahutse ku bushake bavuye mu bihugu bitandukanye, bakaba barafashijwe gusubira mu buzima busanzwe no kongera kwinjizwa mu muryango nyarwanda.
Muri abo, abantu 2.347 batahutse muri uyu mwaka wa 2026 gusa, mu gihe Guverinoma y’u Rwanda yihaye intego yo kwakira nibura abantu 10.000 mbere y’uko uyu mwaka urangira.
Abayobozi bitabiriye inama bagaragaje ko ubufatanye bwagaragaye muri gahunda zo kwakira no gusubiza mu buzima busanzwe abatahuka bushobora no gukoreshwa mu gufasha impunzi z’Abanyekongo ziri mu Rwanda gusubira iwabo mu mutekano no mu bwisanzure.
Kimwe mu bibazo byibanzweho cyane muri iyo nama ni uburyo impunzi z’Abanyekongo ziri mu Rwanda zizafashwa gutahuka mu buryo butekanye.
Abitabiriye inama bemeranyije ko Guverinoma ya RDC igomba gukomeza gushyira imbaraga mu gutanga umutekano no gutegura inzira zizewe zizafasha abaturage bayo gutahuka nta mpungenge bafite.
By’umwihariko, RDC yiyemeje gukomeza kunoza uburyo bwo kwakira no gusubiza mu buzima busanzwe impunzi zizatahuka, hagamijwe kwirinda ko zongeye guhunga kubera ibibazo by’umutekano cyangwa imibereho mibi.
Ku ruhande rw’u Rwanda, rwemeye gukomeza gutanga amakuru yose akenewe kugira ngo gahunda yo gutahukisha impunzi z’Abanyekongo ikorwe mu mucyo, mu bwumvikane no mu buryo bwubahiriza amahame mpuzamahanga arengera impunzi.
Mu rwego rwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’iyi gahunda, u Rwanda, RDC na UNHCR byemeranyije ko guhera muri Nzeri 2026 hazajya hategurwa inama buri mezi atatu.
Izo nama zizaba zigamije gusuzuma aho ibikorwa byo gucyura impunzi bigeze, gukemura ibibazo bishobora kuvuka no kunoza ihuzabikorwa hagati y’impande zose bireba.
Abayobozi bagaragaje ko gukurikirana gahunda nk’izi mu buryo buhoraho ari ingenzi kugira ngo ibikorwa byo gutahukisha impunzi bikorwe neza kandi bitange umusaruro urambye.
Muri iri tangazo kandi, impande zose zemeranyije gukoresha umupaka wa Kamanyola ku ruhande rwa RDC ndetse na Bugarama ku ruhande rw’u Rwanda nk’inzira z’ingenzi zizifashishwa mu korohereza ibikorwa byo gucyura impunzi.
Ni icyemezo kijyanye cyane cyane n’igikorwa cyo gufasha Abanyarwanda basaga 3.600 bari mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo bamaze kugaragaza ubushake bwo gutahuka.
U Rwanda rwamenyeshejwe kandi ko hari abandi Banyarwanda barenga 400 bamaze igihe kirenga ukwezi bacumbikiwe mu nkambi z’agateganyo, bategereje koroherezwa gutahuka.
Nubwo rwashimangiye ubushake bwo kubafasha gutaha, rwagaragaje ko hakenewe no kwitondera ikibazo cy’icyorezo cya Ebola gikomeje gutera impungenge mu bice bimwe bya RDC.
Abitabiriye inama bashimye uruhare rwa UNHCR mu guhuza impande zitandukanye no gufasha ko gahunda zo gucyura impunzi zikorwa mu mucyo, mu mutekano no mu buryo bwubahiriza amategeko mpuzamahanga.
Banashimiye Guverinoma ya Ethiopia yakiriye iyo nama, yagaragayemo ubushake bwo gushyigikira ibiganiro byubaka amahoro n’ubufatanye hagati y’ibihugu byo mu Karere.
Isinywa ry’itangazo rihuriweho ryakurikiye inama za tekiniki zabaye tariki ya 20 na 21/06/2026, ari zo zateguye ibiganiro byagejeje ku nama y’abaminisitiri yabaye tariki ya 22/06/2026.
Biteganyijwe ko indi nama nk’iyi izongera guterana muri Kamena 2027, aho amatariki nyakuri n’aho izabera bizatangazwa mu gihe kiri imbere.
Iyi gahunda nshya yo gutahukisha impunzi z’Abanyekongo ziri mu Rwanda ishobora kuba imwe mu ntambwe zikomeye zafashwe mu myaka ya vuba mu rwego rwo kugabanya ikibazo cy’impunzi mu Karere k’Ibiyaga Bigari. Gusa, impuguke zigaragaza ko intsinzi yayo izaterwa ahanini n’uburyo ikibazo cy’umutekano muke mu burasirazuba bwa RDC kizakemurwa, kuko ari cyo cyatumye benshi bahunga igihugu cyabo.
Mu gihe impande zose zigaragaza ubushake bwa politiki bwo gukemura iki kibazo, amaso y’abaturage n’imiryango mpuzamahanga azaba ahanzwe ku ishyirwa mu bikorwa ry’aya masezerano n’uburyo azatanga ibisubizo birambye ku bihumbi by’impunzi bimaze imyaka myinshi bibayeho mu buhungiro.






