Perezida Ramaphosa Yatanze Ubutumwa Bukomeye ku Banyekongo Baba muri Afurika y’Epfo no ku Mpunzi Zihunga Intambara
Mu ruzinduko rw’akazi Perezida wa Afurika y’Epfo, Cyril Ramaphosa, yagiriye i Kinshasa ku wa Kane tariki ya 02/07/2026, ibiganiro yagiranye na Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Antoine Tshisekedi, ntibyagarukiye gusa ku mubano w’ibihugu byombi, ahubwo byibanze no ku kibazo gikomeje guteza impungenge cy’Abanyekongo n’abandi Banyafurika baba muri Afurika y’Epfo, cyane cyane abahatuye badafite ibyangombwa byemewe n’amategeko.
Iki kibazo kimaze imyaka myinshi gikurura impaka kubera ibikorwa by’urugomo, ivangura n’ihohoterwa bikunze kwibasira abanyamahanga, by’umwihariko abakomoka mu bindi bihugu bya Afurika.
Mu kiganiro yagiranye n’itangazamakuru nyuma y’ibiganiro by’abakuru b’ibihugu byombi, Perezida Félix Tshisekedi yavuze ko nubwo igihugu cyose gifite uburenganzira busesuye bwo gushyiraho no kubahiriza amategeko agenga abinjira n’abasohoka ku butaka bwacyo, ibyo bitagomba kuba urwitwazo rwo guhonyora uburenganzira bwa muntu.
Yasabye ko ikibazo cy’abimukira kidakemurwa hakoreshejwe imbaraga cyangwa ivangura, ahubwo kigakemurwa mu bwenge, mu mahoro no mu kubaha indangagaciro z’ubumwe n’ubuvandimwe bw’Abanyafurika.
Yagaragaje ko yizeye ubushishozi bw’ubuyobozi bwa Afurika y’Epfo kugira ngo haboneke umuti urambye wubahiriza amategeko, ariko unarengera icyubahiro n’ubuzima bw’abimukira.
Perezida Cyril Ramaphosa na we yashimangiye ko Guverinoma ayoboye yubahiriza Itegeko Nshinga rya Afurika y’Epfo, rirengera uburenganzira bwa muntu ku muntu wese uri ku butaka bw’icyo gihugu, yaba afite ibyangombwa cyangwa atabifite.
Yavuze ko ikibazo cy’abimukira kigomba gukemurwa mu buryo bwitondewe, butarangwamo urwango cyangwa ihohoterwa.
Ramaphosa yagize ati:
«”Perezida Tshisekedi ibyo yavuze ni byo natwe dushaka kugeraho. Turashaka gukemura iki kibazo mu bwitonzi no mu bushishozi, ariko tunita ku bibazo by’ubushomeri n’ubukene abaturage ba Afurika y’Epfo bahanganye na byo.”»
Yongeyeho ko igihugu cye kizakomeza kubahiriza uburenganzira bwa buri muntu uri ku butaka bwacyo, ariko nanone kigaharanira umutekano n’inyungu z’abaturage bacyo.
Mu myaka ishize, Afurika y’Epfo yakunze kwibasirwa n’imyigaragambyo n’ibikorwa by’urugomo byibasira abanyamahanga, ahanini bishingiye ku bibazo by’ubukungu.
Hari abaturage bavuga ko abanyamahanga:
- Bafata imirimo yagakwiye guhabwa Abanyafurika y’Epfo;
- Bakora ubucuruzi ku giciro cyo hasi, bikagira ingaruka ku bacuruzi baho;
- Hari n’abinjira mu gihugu mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Ibi byatumye Guverinoma ikaza ingamba zo gufata no kohereza mu bihugu byabo abantu badafite ibyangombwa byemewe n’amategeko, nubwo imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ikomeje gusaba ko ibyo bikorwa byakorwa hubahirijwe amategeko mpuzamahanga.
Ibikorwa by’urugomo n’ivangura byibasiye abanyamahanga byagiye bigaragara cyane mu duce twinshi twa Afurika y’Epfo, turimo:
- Johannesburg, cyane cyane mu duce twa Hillbrow, Jeppestown na Alexandra;
- Pretoria (Tshwane);
- Durban, mu Ntara ya KwaZulu-Natal;
- Ekurhuleni;
- Soweto;
- Cape Town, nubwo ho bitagaragara cyane ugereranyije n’ahandi.
Muri utu duce hakunze kumvikana inkuru z’abimukira bagabwaho ibitero, amaduka yabo agasahurwa cyangwa agatwikwa, bamwe bagakomereka, abandi bakahasiga ubuzima.
Mu butumwa bwafashwe nk’ubukomeye, Perezida Cyril Ramaphosa yasabye ibihugu byo ku Isi kudafungira imipaka cyangwa kwanga kwakira Abanyekongo bahunze intambara n’ibibazo by’umutekano.
Yavuze ko kwirukana cyangwa guheza impunzi n’abimukira atari wo muti urambye, ahubwo ko ibihugu bya Afurika bikwiye gukomeza kwimakaza ubumwe, ubufatanye n’ubuvandimwe mu gushakira hamwe ibisubizo ibibazo byugarije abaturage b’uyu mugabane.
Ibiganiro hagati ya Félix Tshisekedi na Cyril Ramaphosa byagaragaje ubushake bw’ibihugu byombi bwo gukomeza gukorana mu gushakira ibisubizo ikibazo cy’abimukira mu buryo bwubahiriza amategeko n’uburenganzira bwa muntu.
Mu gihe Afurika y’Epfo ikomeje guhangana n’ibibazo by’ubushomeri n’ubukene, na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikaba igifite ibibazo by’umutekano bituma abaturage benshi bahunga, impande zombi zemeranyije ko hakenewe uburyo buhuza kubahiriza amategeko n’indangagaciro z’ubumuntu, aho ubuzima n’icyubahiro cy’umuntu bidakwiye gutangwaho igitambo kubera ibibazo bya politiki cyangwa ubukungu.






