RDC Ifunguye Ipaji Nshya mu Butabera: Akanama Gashya Kagiye Gusesengura Amarorerwa Yabaye Mu Myaka Irenga 30 no Kurwanya Umuco wo Kudahana
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Mu rwego rwo gushimangira ubutabera no guhangana n’umuco wo kudahana, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yatangije Akanama gashya k’Ubujyanama kagamije gusuzuma amarorerwa n’ibyaha bikomeye byabaye mu gihugu mu gihe kirenga imyaka 30 ishize.
Aka Kanama, kitwa Council for the Examination of Atrocities, kazafasha inzego za Leta zishinzwe ubutabera bw’igihe cy’inzibacyuho (Transitional Justice) mu gusuzuma amateka y’ihohoterwa, kumenya ukuri ku byabaye no gutanga inama ku buryo abarokotse bahabwa ubutabera n’indishyi.
Aka Kanama kayobowe n’impirimbanyi iharanira uburenganzira bwa muntu, Julienne Lusenge, afatanyije n’umunyamategeko w’Umwongereza Sir Howard Morrison KC. Kagizwe kandi n’inzobere mpuzamahanga mu mategeko, ubutabera, dipolomasi n’ubushakashatsi, barimo Stephen Rapp, wahoze ari Ambasaderi wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika ushinzwe ibyaha by’intambara, Patrick Hayford, Nina Jørgensen na Pascal Turlan.
Mu nshingano z’ako Kanama harimo gusuzuma ibikubiye muri Raporo ya Mapping ya Loni yo mu 2010, yakusanyije amakuru ku byaha ndengakamere n’ihohoterwa rikomeye byakorewe abasivili muri RDC hagati ya 1993 na 2003. Kanazasesengura n’ibyaha byabaye nyuma y’icyo gihe, cyane cyane mu burasirazuba bw’igihugu, hagamijwe gutanga umurongo ku butabera, kubazwa inshingano no guha indishyi abahohotewe.
Mu nama ya mbere y’ako Kanama yabaye muri iki cyumweru, hibanzwe ku gukusanya amakuru mashya, kumva ubuhamya bw’abarokotse no gutegura gahunda yo gushyigikira ibikorwa byo gusubiza mu buzima busanzwe abahuye n’ingaruka z’intambara. Julienne Lusenge yavuze ko intego ya mbere ari ukurandura umuco wo gucecekesha ukuri no gutuma amajwi y’abarokotse yumvikana.
Mu myaka isaga mirongo itatu ishize, uburasirazuba bwa RDC bwabaye isibaniro ry’intambara zatumye abaturage benshi babura ababo, abandi bagakomereka, mu gihe abandi bavanywe mu byabo n’ibikorwa by’ihohoterwa byagiye bishinjwa imitwe myinshi yitwaje intwaro n’impande zitandukanye zagiye zikorera muri ako karere.
Raporo zitandukanye z’imiryango mpuzamahanga n’iy’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu zagiye zigaragaza ibirego birebana n’ubwicanyi, gusahura, gufata ku ngufu n’ibindi byaha byibasira abasivili, bikozwe n’imitwe irimo FDLR, Wazalendo, ADF, CODECO, ndetse n’abasirikare ba FARDC mu bihe bitandukanye. Ibyo birego byakomeje gusabirwa iperereza ryigenga kugira ngo ukuri kumenyekane, ababigizemo uruhare babiryozwe, naho abarokotse bahabwe ubutabera.
Muri icyo gihe kandi, imitwe nka MRDP-Twirwaneho na AFC/M23 yakomeje kugaragaza ko intego yayo ari ukurinda abaturage, kurwanya imitwe yitwaje intwaro ikomeje guhungabanya umutekano no gusaba impinduka mu miyoborere n’iterambere ry’igihugu. Icyakora, nk’uko bisanzwe ku mpande zifitanye amakimbirane, ibikorwa n’uruhare rwa buri ruhande bikomeza kuba ingingo zisaba iperereza ryigenga n’ubutabera bushingiye ku bimenyetso.
Abasesenguzi bavuga ko niba aka Kanama gashya kagamije kugera ku ntego yako, kazasabwa gukora akazi katabogamye, gashingiye ku bimenyetso no ku mategeko mpuzamahanga, kugira ngo ukuri ku byaha byakorewe abasivili kumenyekane, hatitawe ku ruhande rwabigizemo uruhare.
Itangizwa ry’aka Kanama rije kandi mu gihe Leta ya RDC ikomeje gukurikirana ibirego byayo mu nkiko mpuzamahanga, mu gihe Perezida Félix Tshisekedi akomeje gusaba amahanga gushyigikira ubutabera ku byaha byabereye mu burasirazuba bw’igihugu.
Ku bakurikirana ibibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, intambwe nk’iyi ishobora kuba amahirwe yo kubaka amahoro arambye, igihe izashingira ku kuri, ubutabera n’ubwiyunge, aho kubogama cyangwa gukoresha amateka mu nyungu za politiki.
— MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)





