Senateri Muyumba yaburiye Leta y’i Kinshasa yafunze amashuri i Goma na Bukavu
Icyemezo cya Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) cyo guhagarika ibikorwa by’amashuri makuru na kaminuza bya Leta mu mijyi ya Goma na Bukavu cyateje impaka zikomeye, cyane cyane ku ngaruka iki cyemezo gishobora kugira ku banyeshuri, abarimu ndetse n’ejo hazaza h’urubyiruko rwo mu burasirazuba bwa Congo.
Ku itariki ya 20/08/2026, Minisiteri y’Amashuri Makuru, Kaminuza, Ubushakashatsi n’Ubushobozi bwo Guhanga Udushya yasohoye iteka rihagarika, kugeza igihe kitazwi, ibikorwa by’uburezi n’ibijyanye na bwo mu bigo 11 bya Leta biri i Goma na Bukavu. Icyemezo cyatangajwe ku mugaragaro ku itariki ya 26/08/2026.
Muri ibyo bigo harimo Université de Goma (UNIGOM), ISC-Goma, ISTM-Goma, ISTA-Goma na ISP-Goma, ndetse na Université Officielle de Bukavu (UOB), ISC-Bukavu, ISTM-Bukavu, ISP-Bukavu, ISDR-Bukavu na ISAM-Bukavu.
Senateri Francine Muyumba yamaganye iki cyemezo
Senateri Francine Muyumba yamaganye iki cyemezo, avuga ko ibibazo by’ubutegetsi, imishyikirano ya politiki cyangwa amakimbirane ya gisirikare bitagomba gutuma uburezi bw’urubyiruko buhinduka igikoresho cya politiki.
Muyumba yavuze ko impande zishobora kutavuga rumwe ku butegetsi, zikaganira, zigashyira umukono ku masezerano cyangwa zigakomeza gutanga amatangazo atandukanye, ariko ko ejo hazaza h’urubyiruko atari ikintu cyo gukinisha.
Mu magambo ye, yavuze ko icyemezo cyo guhagarika ibikorwa bya kaminuza muri ibi bice ari ikimenyetso cy’uko bambutse icyo yise “Rubicon”, ni ukuvuga umurongo ukomeye utagomba kurengwa, kuko ingaruka z’amakimbirane zageze ku banyeshuri, abarimu ndetse n’urubyiruko muri rusange.
Yashimangiye kandi ko uburenganzira bwo kwiga butagomba guhagarikwa kubera impaka zishingiye ku mbaraga za gisirikare cyangwa politiki.
Impaka zikomeye: Ese Kinshasa iracyafite ububasha bufatika kuri ibi bigo?
Icy’ingenzi muri iyi ngingo ni uko, nubwo kaminuza n’ibigo by’amashuri makuru byavuzwe ari ibyashyizweho na Leta ya RDC, Goma na Bukavu kuri ubu biri mu bice bigenzurwa na AFC/M23, nk’uko raporo zitandukanye zibigaragaza.
Ibi bituma ikibazo kirenga icyemezo cya Minisiteri y’Amashuri Makuru gusa, ahubwo kigahinduka ikibazo cy’ububasha bwa Leta ya Kinshasa ku butaka bwayo.
Mu buryo bw’ukuri buri ku butaka, Kinshasa ntabwo igenzura ibikorwa bya buri munsi by’inzego za Leta ziri muri Goma na Bukavu, kuko ubutegetsi bwa AFC/M23 ari bwo bufite igenzura ry’aho hantu. Ni yo mpamvu icyemezo cyo muri Kinshasa cyo guhagarika amasomo gishobora kugira uburemere mu rwego rw’amategeko n’ubuyobozi bwa Leta, ariko gushyirwa mu bikorwa kwacyo ku butaka bigasaba kurebwa n’imiterere y’ubutegetsi buriho muri ibyo bice.
Ni muri urwo rwego amagambo ya Muyumba ashobora kumvikana nk’umuburo ukomeye: amakimbirane ya politiki n’ay’igisirikare ntakwiye guhindura kaminuza ahantu ho gukomeza intambara y’ubutegetsi.
Mu byumweru bishize, AFC/M23 yatangaje ko yashyizeho abayobozi bashya cyangwa abagize komite z’ubuyobozi mu bigo bimwe by’amashuri makuru biri muri Goma na Bukavu.
Kinshasa yamaganye izo mpinduka, ivuga ko izo nshingano zigomba gutangwa n’inzego zemewe na Leta ya RDC. Nyuma y’izo mpaka, Minisiteri y’Amashuri Makuru yafashe icyemezo cyo guhagarika ibikorwa byose by’amashuri mu bigo byashyizweho na Leta.
Abanyeshuri barangije amasomo bahawe umwihariko
Nubwo ibikorwa byahagaritswe, Leta ya RDC yashyizeho umwihariko ku banyeshuri barangije amasomo yabo mu mwaka wa 2025–2026, ariko bakaba batarabashije kuyasoza neza.
Abo banyeshuri bemerewe gukora ibizamini cyangwa ibindi bikorwa bisigaye kugira ngo basoze amasomo yabo mu bigo bya Leta cyangwa ibyigenga byemewe n’inzego za Repubulika.
Ibi bigaragaza ko, nubwo Kinshasa yafashe icyemezo gikomeye, hari uburyo yagerageje gukumira ko abanyeshuri bari hafi kurangiza amashuri batwarwa n’ingaruka z’amakimbirane ya politiki n’umutekano.
Muyumba arasaba ko kaminuza zitaba ikibuga cy’intambara ya politiki
Francine Muyumba avuga ko kaminuza zigomba kuguma ari ahantu h’ubumenyi, ubushakashatsi, ubwisanzure mu myigire no gutegurira igihugu abazagiyobora ejo.
Mu buryo bw’ingenzi, Muyumba ashimangira ko kaminuza atari ibibuga by’imirwano kandi ko zitagomba kuba ibikoresho byo gushyira igitutu muri politiki.
Iki gitekerezo gifite uburemere bwihariye mu gihe intambara yo mu burasirazuba bwa RDC imaze kugira ingaruka ku nzego nyinshi z’ubuzima bw’abaturage, zirimo uburezi.
Ku rundi ruhande, Leta ya Kinshasa ivuga ko icyemezo cyayo kigamije kurinda abanyeshuri n’abakozi b’ibigo by’amashuri, kubungabunga ireme n’ukuri kw’impamyabumenyi zitangwa na Leta, ndetse no gukumira ko ibikorwa by’amashuri bikorerwa hanze y’inzego zemewe na Repubulika.
Ikibazo gikomeye gisigaye: Ni nde ushobora kurinda uburenganzira bw’abanyeshuri?
Icyemezo cyo guhagarika amasomo cyongeye kugaragaza ikibazo gikomeye kiri hagati y’ububasha bwemewe n’amategeko n’ububasha buri ku butaka.
Kinshasa ikomeza kuvuga ko Goma na Bukavu ari igice cy’igihugu kandi ko inzego zayo ari zo zonyine zifite ububasha bwemewe bwo gucunga amashuri ya Leta. Ariko ku rundi ruhande, uko ibintu bimeze ku butaka bigaragaza ko AFC/M23 ari yo igenzura ibyo bice kandi ko Kinshasa idafite ubushobozi bwo gushyira mu bikorwa amabwiriza yayo mu buryo busanzwe.
Ni yo mpamvu amagambo ya Muyumba ashyira ikibazo ku rwego rurenze impaka z’abanyapolitiki: mu gihe impande zihanganye ku butegetsi, umunyeshuri ni we ushobora kwishyura ikiguzi cy’amakimbirane atagize uruhare mu kuyateza.
Kuri ubu, nta tariki yashyizweho yo gusubukura amasomo. Minisiteri yatangaje ko izakomeza gukurikirana uko umutekano uhagaze, kugira ngo hamenyekane igihe ibikorwa by’amashuri bishobora gusubukurwa.
Minembwe Capital News (MCN)
