U Burundi bwongeye kohereza ingabo nyinshi mu duce turimo kuberamo imirwano mu misozi y’i Mulenge
Ibikorwa bya gisirikare mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) bikomeje gufata indi ntera, mu gihe amakuru aturuka mu mpande zitandukanye agaragaza ko u Burundi bwongeye kongera imbaraga mu kohereza ingabo mu ntara ya Kivu y’Amajyepfo—akarere kamaze igihe kibasiwe n’intambara z’urudaca zihuza ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) na MRDP-Twirwaneho, ndetse n’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (FARDC) zifatanyije n’imitwe itandukanye yitwaje intwaro, harimo n’ingabo z’u Burundi.
Ku mugoroba wo ku itariki ya 14/04/2026, ku cyambu cya Rumonge kiri ku nkengero z’Ikiyaga cya Tanganyika, hagaragaye ubwato bunini bw’igisirikare cy’u Burundi butwaye abasirikare benshi n’ibikoresho bya gisirikare. Aya makuru yemeza ko ubwo bwato bwakomereje urugendo mu mujyi wa Baraka, aho abo basirikare bahise boherezwa ku mirongo y’urugamba mu bice bya Fizi na Mwenga, birimo Mulima ndetse n’ibindi bice byo muri Minembwe birimo Gakenke, Bicumbi, Point Zero na Mikenke muri teritwari ya Mwenga.
Mu ijoro ryakurikiyeho, andi mato yongeye kugaragara apakira abasirikare n’ibikoresho bishya, bigaragaza ko u Burundi bwiyemeje kongera ubushobozi bwabwo mu bikorwa bya gisirikare muri ako karere. Amakuru ava mu nzego za gisirikare anemeza ko hari ibikoresho bishya byaturutse mu Bubiligi byoherejwe, bigamije gusimbura ibyari byangiritse mu nkongi y’umuriro yibasiye ikigo cya gisirikare cya Musaga i Bujumbura.
Uruhare rw’u Burundi mu bibazo by’umutekano byo mu burasirazuba bwa RDC si rushya. Kuva mu myaka 20 ishize, aka karere kabaye isibaniro ry’intambara z’urudaca, aho ibihugu bitandukanye byo mu karere byagiye bihagira uruhare ruziguye cyangwa rutaziguye.
Mu bihe bya vuba, kuva mu 2022, u Burundi bwohereje ingabo mu rwego rwo kurwanya umutwe witwaje intwaro wa RED-Tabara, umutwe uvuga ko urwanya ubutegetsi bwa Gitega ukorera mu mashyamba ya Kivu y’Amajyepfo. Icyo gihe, ingabo z’u Burundi zoherejwe ku bufatanye na Leta ya RDC, hagamijwe kugarura umutekano mu bice byari byarigaruriwe n’imitwe yitwaje intwaro.
Hagati y’ukwezi kwa gatandatu 2022 n’ukwa cumi nabiri 2025, imibare igaragaza ko abasirikare barenga 29,000 b’u Burundi bamaze koherezwa muri aka karere, bigaragaza ubwitabire bukomeye bw’iki gihugu mu mutekano w’akarere. Ariko izo ngabo ntizakomeje guhangana na RED-Tabara gusa, ahubwo byaje kuvugwa ko zinjiye no mu mirwano yibasira Abanyamulenge, aho ku bufatanye n’ingabo za FARDC bagaba ibitero mu mihana ituwe n’Abanyamulenge muri Minembwe, Mikenke, i Ndondo ndetse na Rurambo, utaretse n’ahazwi nko mu Rugezi.
Mu kwezi kwa cumi nabiri 2025, habayeho kugabanya ingabo z’u Burundi zari muri RDC, nyuma y’aho ihuriro rya AFC/M23 rifashe ibice byinshi bya Kivu y’Amajyepfo, harimo n’umujyi wa Uvira. Ibi byatumye ingabo z’u Burundi n’abafatanyabikorwa bazo, barimo FDLR, basubira inyuma.
Nyuma y’amezi make yo kwisuganya no kongera kwitegura, u Burundi bugaragaza ko bwongeye kugaruka mu buryo bukomeye, bugamije kongera gufasha ingabo za Leta ya RDC gusubirana uduce bambuwe no kugenzura ibice by’ingenzi by’umutekano.
Amakuru atangwa n’inzego zitandukanye agaragaza ko intego nyamukuru y’izi ngabo ari ugufata agace ka Minembwe—agace gafatwa nk’ingenzi cyane mu rwego rwa gisirikare n’imiyoborere muri Kivu y’Amajyepfo.
Minembwe imaze igihe igenzurwa na MRDP-Twirwaneho, ifite inshingano zo kurinda abaturage b’Abanyamulenge. Ibi bituma ako gace gakomeza kuba isibaniro ry’imirwano ihoraho, kubera akamaro gafite mu by’umutekano no mu nyungu z’impande zihanganye.
Nubwo impande zihanganye zivuga ko zigamije kugarura umutekano, ibikorwa bya gisirikare bikomeje guteza ingaruka zikomeye ku basivile. Raporo iheruka gutangazwa n’Umuryango Mpuzamahanga uharanira uburenganzira bwa muntu (Human Rights Watch) igaragaza ko mu mpera z’ukwezi kwa Gatatu 2026, u Burundi bwohereje abasirikare bagera ku 4,000 mu gace ka Minembwe.
Iyo raporo kandi igaragaza ko ibitero bikoresheje indege zitagira abapilote (drones) byiyongereye cyane kuva mu mpera za 2025, aho bikunze kwibasira abasivile, bigatuma ubuzima bwabo burushaho guhungabana, ndetse n’imiryango itabara igakomeza kugorwa no kubageraho.
Ku rundi ruhande, ihuriro AFC/M23 rikomeje gushinja Leta ya RDC n’abafatanyabikorwa bayo—barimo ingabo z’u Burundi, Wazalendo, FDLR n’abacancuro—gukomeza ibitero bigamije kudobya ibiganiro by’amahoro biri kubera mu Busuwisi kuva tariki ya 13/04/2026.
Iri huriro rivuga ko nubwo ryifuza ko ikibazo gikemurwa binyuze mu nzira za politiki, ridashobora kwicara ridakora mu gihe rikomeje kugabwaho ibitero, bityo rikemeza ko rizakomeza kwirwanaho.
Kugeza ubu, ibimenyetso byose bigaragaza ko intambara mu burasirazuba bwa RDC ishobora gukomeza gufata indi ntera aho kugabanuka. Kongera kohereza ingabo z’u Burundi, kwiyongera kw’ibikoresho bya gisirikare ndetse n’imirwano ikomeje mu bice byinshi bya Kivu y’Amajyepfo, byose bigaragaza ko amahoro akiri kure.
Abaturage, cyane cyane abatuye mu misozi ya Mulenge, bakomeje kuba mu kaga gakomeye, aho ubuzima bwabo bugeramiwe n’intambara idashira, kwimurwa ku gahato ndetse n’ibura ry’ibikenerwa by’ibanze.
Mu gihe ibiganiro bya politiki bikomeje guhura n’imbogamizi, biracyagaragara ko imbunda ari zo zikomeje kuvuga kurusha amajwi y’amahoro—ikibazo gikomeje gushyira akarere kose mu gihirahiro cy’igihe kirekire.
Icyizere cy’amahoro kiracyari kure, mu gihe inyungu za gisirikare n’iza politiki zikomeje guhangana, naho abaturage bo bakomeje kwishyura igiciro kiremereye cy’intambara itarangira.






