U Rwanda n’Ubushinjacyaha bwa RDC mu Rukiko Mpuzamahanga: Isesengura ku birego, impaka n’ukuri kw’imitwe yitwaje intwaro mu Burasirazuba bwa Congo
Mu gihe umwuka w’umubano hagati ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) n’u Rwanda ukomeje kuzamo igitutu, Kinshasa yatangaje ko yatanze ikirego mu Rukiko Mpuzamahanga rw’Ubutabera (ICJ), ishinja u Rwanda ibyaha bikomeye ivuga ko byabaye mu gihe cy’imyaka irenga 30 ku butaka bwa Congo.
Ibi byongeye gushyira mu majwi amakimbirane amaze igihe kirekire hagati y’ibihugu byombi, ariko binagaragaza ishusho y’ukuntu ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC cyakomeje kuba igikomere kidakira kubera imiyoborere idahinduka, imikoranire n’imitwe yitwaje intwaro, ndetse n’inyungu za politiki n’ubukungu byagiye bivugwamo.
Minisiteri y’Itangazamakuru n’Itumanaho ya RDC ivuga ko ikirego cyatanzwe kigamije gusaba ICJ gutangaza ko u Rwanda rufite inshingano mpuzamahanga ku byo ivuga ko ari ukurenga ku masezerano ajyanye no gukumira no guhana icyaha cya jenoside, kurwanya ivangura n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina, ndetse no kurwanya iyicarubozo.
Kinshasa ivuga ko kuva mu myaka irenga 30 ishize, abaturage bo mu burasirazuba bwa Congo bahuye n’ibibazo bikomeye birimo ubwicanyi, iyicarubozo, kwimurwa ku gahato, ihohoterwa rishingiye ku gitsina ndetse n’isenywa ry’imibereho yabo.
Mu birego byayo, RDC ivuga ko nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, habaye ibikorwa bya gisirikare ivuga ko byakozwe n’Ingabo z’u Rwanda (APR/RDF) hamwe n’imitwe ivuga ko yagiye ishyigikirwa cyangwa igenzurwa n’u Rwanda ku butaka bwa Congo.
RDC ikomeza ivuga ko ibi birego bifitanye isano n’Intambara ya Mbere n’iya Kabiri ya Congo ndetse n’ibindi bibazo by’umutekano byakomeje kugaragara mu Burasirazuba bw’iki gihugu.
Ivuga kandi ko hari imitwe yagiye ivuka cyangwa igakomeza ibikorwa byo kurwana, harimo AFDL, RCD, CNDP ndetse na M23/AFC, ikavuga ko u Rwanda rwagiye rushinjwa kuyishyigikira.
Ariko ibi birego ntibyakiriwe kimwe n’impande zose, kuko u Rwanda ruhakana kenshi ko rudafite uruhare mu bikorwa by’iyi mitwe, ahubwo rukagaragaza ko ikibazo nyamukuru ari icy’umutekano muke uterwa n’imitwe irimo FDLR ikorera mu mashyamba ya Congo.
Ku rundi ruhande, u Rwanda ruvuga ko ikibazo cy’umutekano muke mu karere kidashobora gusobanurwa hatavuzwe uruhare rwa FDLR, umutwe ugizwe ahanini n’abasize bakoze Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Kigali ishinja ubuyobozi bwa RDC kudafata ingamba zihamye zo kurandura uyu mutwe, ndetse ikavuga ko FDLR ifite aho ikorera, igahabwa ubufasha cyangwa igahabwa umutekano n’igisirikare cya Congo.
U Rwanda kandi rukunze kuvuga ko ingamba zarwo zigamije ahanini kurinda umutekano warwo n’abaturage barwo, cyane cyane ku mipaka ihana imbibi n’uturere turimo imitwe yitwaje intwaro myinshi.
Iki kirego cya RDC kije mu gihe ibihugu byombi bimaze igihe birebana ay’ingwe, cyane cyane kubera ibikorwa bya M23/AFC mu Burasirazuba bwa Congo.
Nubwo Kinshasa ikomeje gushinja u Rwanda kuyifasha mu buryo bwa gisirikare, Kigali yo ikomeje guhakana ibyo birego, ivuga ko ari uburyo bwo guhisha ibibazo by’imbere muri RDC birimo imiyoborere mibi, ruswa, n’uruhare rw’imitwe yitwaje intwaro ikorera imbere mu gihugu.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko ikibazo nyamukuru atari igihugu kimwe gusa, ahubwo ari urusobe rw’ibibazo birimo amateka y’intambara, impunzi, imipaka idafite igenzura rihamye, n’ubukungu bw’intambara bumaze igihe kirekire mu karere k’Ibiyaga Bigari.
RDC isaba ICJ gutegeka u Rwanda guhagarika ibyo ivuga ko ari ibikorwa binyuranyije n’amategeko mpuzamahanga, gutanga garanti ko bitazasubira ndetse no gutanga indishyi ku bahohotewe.
Ariko nanone hari ababona ko iki kirego gishobora kuba igice cy’urugamba rwa politiki n’itumanaho hagati y’impande zombi, aho buri ruhande rushaka kwerekana urundi nk’intandaro y’ibibazo by’umutekano muke.
Mu gihe Kinshasa ivuga ko iri gukoresha inzira z’amategeko mpuzamahanga, Kigali yo ikomeje gushimangira ko ikibazo cy’ukuri ari umutekano muke uterwa n’imitwe yitwaje intwaro ikorera ku butaka bwa RDC, cyane cyane FDLR.
Ibi bigaragaza ko ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo gikomeje kuba ingorabahizi, kidashobora gukemurwa n’ibirego gusa, ahubwo gikeneye ibiganiro byimbitse, ubufatanye mpuzamahanga n’igisubizo kirambye ku mpunzi, imitwe yitwaje intwaro n’imiyoborere y’akarere.
Mu gihe impande zombi zikomeje kugumya guhagarara ku myanya yazo, amaherezo y’iki kibazo azashingira ku bushake bwa politiki bwo gushaka igisubizo kirambye kiruta intambara y’amagambo n’ibirego mu nkiko mpuzamahanga.






