U Rwanda Rwamaganye Bikomeye Raporo ya HRW, Rusaba Isesengura Ritabogamye ku Ntambara yo mu RDC
Mu gihe ikibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye mu mubano w’ibihugu byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari ndetse no ku rwego mpuzamahanga, Guverinoma y’u Rwanda yongeye kwamagana raporo y’Umuryango Human Rights Watch (HRW), iwushinja kubogama no gutangaza amakuru adashingiye ku bimenyetso bifatika.
Ibi byatangajwe n’Umuvugizi wa Guverinoma y’u Rwanda, Yolande Makolo, nyuma y’aho Human Rights Watch, tariki ya 10/06/2026, isohoreye raporo ivuga ku ihohoterwa ry’uburenganzira bwa muntu mu Burasirazuba bwa RDC, irimo ibirego byerekeye impfu z’abasivili, ifungwa ridakurikije amategeko ndetse no kwinjiza abaturage mu mitwe yitwaje intwaro ku gahato.
Muri iyo raporo, Human Rights Watch yagaragaje Ingabo z’u Rwanda (RDF) nk’umwe mu bagize uruhare runini mu bibazo by’umutekano muke bikomeje kugaragara mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Nyamara, Guverinoma y’u Rwanda ivuga ko iyo raporo yagiye kure mu kugerageza guhuza Ingabo z’u Rwanda n’ihuriro AFC/M23, ibintu Kigali ifata nk’uburyo bwo kugoreka ukuri no kwirengagiza imiterere nyayo y’ayo makimbirane.
Mu butumwa yashyize ku rubuga X, Yolande Makolo yavuze ko Human Rights Watch imaze imyaka irenga 30 ikoresha uburyo bumwe mu gutangaza amakuru ku Rwanda, burimo gukoresha amakuru adafite inkomoko igaragara, kutagera aho ibyabaye byabereye ndetse no gutangaza imyanzuro mbere yo gukora iperereza ryuzuye.
Yagize ati:
“Bikwiriye gusobanuka neza: RDF ntabwo ari AFC/M23. Iperereza ryose rikozwe neza risaba kutabogama, kugera aho ibintu bibera, gukusanya ibimenyetso bifatika no kwirinda gutangaza imyanzuro mbere y’igihe.”
Guverinoma y’u Rwanda ivuga ko ikibazo nyamukuru Human Rights Watch yananiwe cyangwa yanze kugarukaho ari uruhare rwa Leta ya RDC mu gufasha no gukorana n’umutwe wa FDLR.
FDLR ni umutwe u Rwanda n’ibihugu byinshi bifata nk’umutwe w’iterabwoba, ugizwe ahanini n’abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ndetse n’abawukomokaho.
Nk’uko Kigali ibivuga, Ingabo za RDC (FARDC) zikomeje gukorana bya hafi na FDLR, imitwe ya Wazalendo, abacanshuro b’abanyamahanga ndetse n’ingabo z’u Burundi mu bikorwa bya gisirikare byo kurwanya AFC/M23.
Makolo yavuze ko Human Rights Watch ubwayo yemera ko ayo matsinda n’izo ngabo bibaho kandi bikorana, ariko ko raporo yayo yibanze cyane ku Rwanda no kuri AFC/M23, ibintu Guverinoma y’u Rwanda ifata nk’ikimenyetso cy’ubogamye.
Yagize ati:
“Kinshasa iha intwaro, igatera inkunga kandi igakorana bya hafi na FDLR, Wazalendo, abacanshuro b’abanyamahanga n’ingabo z’u Burundi. Kwirengagiza ibi ntibishobora gutanga ishusho nyayo y’ibiri kubera mu Burasirazuba bwa RDC.”
Kimwe mu bice byateje impaka ni aho Human Rights Watch yavuze ko yakoresheje amashusho yafashwe na satellite agaragaza ibyo yise ibimenyetso by’ubwicanyi n’imva rusange zishobora kuba zarashyinguwemo abantu bishwe.
Ariko Guverinoma y’u Rwanda yavuze ko uwo muryango ubwawo utigeze uhamya neza ko ibyo byagaragaye ari imva koko, ahubwo wabigaragaje nk’ibintu bisa n’imva.
Kigali ivuga ko gushyira imbere ibirego bikomeye mu itangazamakuru mu gihe ibimenyetso bitarasobanuka neza ari uburyo bwo kuyobya abantu no gutanga amakuru atuzuye.
Guverinoma y’u Rwanda kandi yanenze kuba Human Rights Watch ivuga ko yakoze iperereza ariko ikanasaba ko hakorwa andi maperereza yigenga, ibintu ivuga ko bishimangira ko imyanzuro yayo itari ishingiye ku kuri kwuzuye.
Yagize iti:
“Iperereza ritangaza imyanzuro mbere y’uko ibimenyetso byose biboneka ntabwo ryakagombye kwitwa iperereza.”
Mu rwego rwo gushimangira impamvu rutizeye Human Rights Watch, u Rwanda rwagarutse kuri raporo y’uyu muryango yasohotse mu mwaka wa 2017 yiswe “All Thieves Must Be Killed”, yavugaga ko Abanyarwanda 43 bo mu Burengerazuba bw’u Rwanda bishwe cyangwa baburiwe irengero.
Nyuma y’iperereza ryakozwe na Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu, ryashyizwe ahagaragara mu 2024, byagaragaye ko bamwe mu bantu Human Rights Watch yari yaratangaje ko bishwe bari bakiri bazima, mu gihe abandi bapfuye urupfu rusanzwe.
Kigali ivuga ko ibi ari kimwe mu bimenyetso bigaragaza ko uyu muryango ujya utangaza raporo zitabanje kugenzurwa bihagije kandi ko utajya ushyira ahagaragara amakosa yawo cyangwa ngo uyakosore.
Si Guverinoma y’u Rwanda yonyine yagaragaje kutishimira Human Rights Watch.
Mu kwezi kwa Gatanu 2026, ihuriro AFC/M23 na ryo ryamaganye raporo yasohotse tariki ya 14/05/2026, yarishinjaga kwica abasivili, gufata abagore ku ngufu no gushimuta abaturage mu Mujyi wa Uvira hagati y’ukwezi kwa cumi nabiri 2025 n’ukwezi kwa Mbere 2026.
AFC/M23 yavuze ko Human Rights Watch yanze kuvuga ku ruhare rwa FDLR n’imikoranire yayo na FARDC, ahubwo igahitamo kwibanda ku birego biyishinja gusa.
Iri huriro ryatangaje ko iyo myitwarire ituma Human Rights Watch itakarizwa icyizere n’abakurikiranira hafi ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC.
Kuri ubu, ikibazo cyo mu Burasirazuba bwa RDC ntikikiri ikibazo cya gisirikare gusa, ahubwo cyahindutse urubuga rw’intambara y’amakuru n’impaka za dipolomasi hagati y’impande zitandukanye.
Mu gihe RDC, ibihugu bimwe byo mu Burengerazuba bw’Isi n’imiryango mpuzamahanga bikomeje gushinja u Rwanda gushyigikira AFC/M23, Kigali yo ikomeje guhakana ibyo birego, ikavuga ko ikibazo nyamukuru ari ukubaho kwa FDLR no kuba Leta ya Kinshasa ikorana na yo.
Ni mu gihe kandi amasezerano ya Washington ndetse n’izindi gahunda z’ubuhuza ziyobowe n’ibihugu byo mu karere n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga bikomeje gushakirwa umuti nk’inzira ishobora gutanga igisubizo kirambye ku makimbirane amaze imyaka myinshi mu Burasirazuba bwa RDC.
Guverinoma y’u Rwanda ishimangira ko amahoro arambye atazagerwaho binyuze mu birego no mu bihano gusa, ahubwo ko azagerwaho binyuze mu biganiro byubaka, ukuri gushingiye ku bimenyetso ndetse no kubahiriza amasezerano mpuzamahanga agamije kugarura umutekano n’ubufatanye mu Karere k’Ibiyaga Bigari.






