Umwuka Mubi hagati ya Amerika na Iran Wongeye Gufata Indi Ntera
Amakimbirane hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Iran akomeje gufata indi ntera, aho ibikorwa bya gisirikare biri gukaza umurego mu Muhora wa Hormuz—inzira y’ingenzi cyane mu bucuruzi bw’isi, cyane cyane ku bijyanye na peteroli na gaze.
Perezida Donald Trump yatangaje ko ingabo za Amerika zarashe amato arindwi yihuta ya Iran muri uwo muhora, mu rwego rwo kurinda umutekano w’ubwikorezi bwo mu mazi no gufasha amato y’ubucuruzi yari yaheze mu Kigobe cy’Abarabu gusohoka. Iki gikorwa cyiswe “Project Freedom” (Umushinga w’Ubwisanzure), kikaba cyari kigamije gusubiza ituze mu karere gafatwa nk’ingenzi ku bukungu bw’isi.
Ku rundi ruhande, Iran yahakanye ibyo Amerika ivuga byo kugarura amahoro, ivuga ko ahubwo ari ugukomeza gukaza umwuka mubi. Minisitiri w’ububanyi n’amahanga wa Iran, Abbas Araghchi, yavuze ko ibikorwa bya gisirikare nta gisubizo kirambye bishobora gutanga ku bibazo bya politiki, anenga cyane uwo “Mushinga w’Ubwisanzure”, awita “umushinga w’igihirahiro”.
Ibihugu bitandukanye byatangiye kugaragaza impungenge zikomeye. Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu (UAE) na Koreya y’Epfo byatangaje ko hari amato yagabweho ibitero ku wa Mbere muri uwo muhora. UAE yanemeje ko hari umuriro wadutse ku cyambu cy’i Fujairah gitunganyirizwamo ibikomoka kuri peteroli, ibintu byahungabanyije cyane ubucuruzi.
Kompanyi mpuzamahanga y’ubwikorezi bwo mu mazi, Maersk, yatangaje ko bumwe mu mato yayo bwashoboye gusohoka muri uwo muhora burinzwe n’ingabo za Amerika, kandi ko urugendo rwarangiye neza nta kibazo kibaye ku bakozi cyangwa ku mizigo.
Umuhora wa Hormuz ni wo nyirabayazana w’aya makimbirane. Ni inzira inyuramo hafi 20% by’ibikomoka kuri peteroli ku isi yose, bigatuma uba ingenzi ku bukungu mpuzamahanga.
Uyu muhora watangiye gufungwa mu buryo butaziguye nyuma y’ibitero byo mu kirere Amerika ifatanyije na Israel yagabye kuri Iran mu kwezi kwa kabiri uyu mwaka. Iran yahise isubiza ifunga uwo muhora no kongera ibikorwa bya gisirikare byo kuwurinda, harimo gukoresha drone n’ibisasu bya misile.
Nubwo mu ntangiriro z’ukwezi kwa kane Amerika na Iran byatangaje agahenge, ibintu ntibyigeze bisubira mu buryo busanzwe. Iran yahagaritse by’agateganyo ibitero bya drone na misile ku bihugu byo mu Kigobe cy’Abarabu, ariko gukomeza gufunga umuhora byatumye amato make cyane ari yo ashobora kuwunyuramo.
Amerika na yo yashyizeho ingamba zikomeye zo gukumira ubucuruzi bwa Iran, harimo kubuza amato ava ku byambu byayo kugera ku masoko mpuzamahanga, ibintu byarushijeho gukaza umwuka mubi.
Kugeza ubu, nta kimenyetso cy’uko impande zombi ziri hafi kumvikana. Amerika ikomeje gushyira imbere umutekano w’ubucuruzi mpuzamahanga, mu gihe Iran yo ivuga ko irengera ubusugire bwayo n’uburenganzira bwayo ku nyanja.
Abasesenguzi ba politiki mpuzamahanga bavuga ko niba nta biganiro byimbitse bitangiye vuba, hari impungenge z’uko aya makimbirane ashobora kuvamo intambara yeruye, ishobora kugira ingaruka zikomeye ku bukungu bw’isi no ku mutekano w’akarere kose.
Umwuka mubi hagati ya Amerika na Iran ukomeje gufata indi ntera, aho ibikorwa bya gisirikare mu Muhora wa Hormuz bishobora guhinduka intandaro y’ihungabana rikomeye ku isi. Icyizere kiri mu biganiro bya dipolomasi, ariko kugeza ubu, inzira y’amahoro iracyari ndende kandi yuzuyemo imbogamizi.