Isesengura Ryimbitse ku Masezerano Ashobora Guhindura Politiki y’Isi

Mu gihe isi ikomeje gukurikiranira hafi ibibazo by’umutekano muke n’ihangana rya dipolomasi hagati y’ibihugu bikomeye, ibiganiro hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Repubulika ya Kisilamu ya Irani byageze ku rwego rushya rushobora kugira ingaruka zikomeye ku mutekano mpuzamahanga no ku miterere ya politiki yo mu Burasirazuba bwo Hagati.

Aya masezerano mashya y’ubwumvikane yibanze cyane ku kibazo cya gahunda ya nikleyeri ya Irani, ikibazo kimaze imyaka myinshi giteza impungenge ibihugu byinshi byo ku isi. Impande zombi zagaragaje ubushake bwo gushaka igisubizo cya dipolomasi kigamije gukumira ikwirakwizwa ry’intwaro za nikleyeri no kugabanya umwuka mubi umaze igihe hagati ya Washington na Tehran.

Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, aherutse gutangaza ko imwe mu ntego z’ingenzi za gahunda yiswe “Epic Fury”, yatangijwe mu ntangiriro z’uyu mwaka, yari ugukumira Irani kugira ngo idashobora kubona cyangwa gukora intwaro za nikleyeri.

Nk’uko Trump yabivuze, iyo gahunda yari imaze kugera hafi ku ntego yayo ku kigero cya 99%, ibintu ubutegetsi bwa Amerika bubona nk’intambwe ikomeye mu gukomeza umutekano w’akarere ndetse n’uw’isi muri rusange.

Nubwo Irani yakomeje kugaragaza ko gahunda yayo ya nikleyeri igamije ibikorwa bya gisivili birimo ingufu n’ubushakashatsi bwa siyansi, ibihugu byinshi byo mu Burengerazuba bw’isi bikomeje kugira impungenge ko iyo gahunda ishobora no gukoreshwa mu gukora intwaro za nikleyeri.

Mu ngingo ya 9 n’iya 10 z’aya masezerano, Amerika na Irani byemeranyije gukomeza gahunda zazo uko zari zisanzwe mu gihe cy’inzibacyuho, mu rwego rwo kubaka icyizere hagati y’impande zombi no gutegura ibiganiro byimbitse bizakurikiraho.

Ibi bivuze ko muri icyo gihe:

• Leta Zunze Ubumwe za Amerika zitazashyiraho ibihano bishya kuri Irani.
• Hazakomeza kubaho ubufatanye bwemewe mu bijyanye n’ubucuruzi bwa peteroli.
• Kohereza peteroli n’ibiyikomokaho bizakomeza gukorwa mu buryo bwemewe.
• Serivisi zifitanye isano n’urwego rw’ingufu zizakomeza gukora nk’uko byari bisanzwe.

Abasesenguzi ba politiki mpuzamahanga bavuga ko iki cyemezo kigamije kugabanya ubushyamirane no guha amahirwe ibiganiro bya dipolomasi kugira ngo bigere ku musaruro urambye.

Ingingo za nyuma z’inyandiko, kuva ku ya 12 kugeza ku ya 14, zigaragaza uburyo aya masezerano azakurikiranwa ndetse n’inzego zizagenzura iyubahirizwa ryayo.

Impande zombi zemeranyije gushyiraho uburyo bwihariye bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano no kugenzura ko buri ruhande rwubahiriza ibyo rwiyemeje.

Nubwo inyandiko itarasobanura mu buryo burambuye imikorere y’uwo murongo ngenderwaho, biteganyijwe ko uzaba urimo:

• Gukurikirana ibikorwa bya nikleyeri bikorwa na Irani.
• Kugenzura iyubahirizwa ry’imyanzuro yafashwe.
• Gutanga raporo zigaragaza aho ishyirwa mu bikorwa rigeze.
• Gukemura amakimbirane ashobora kuvuka hagati y’impande zombi.

Ibi bishobora gutanga icyizere ku muryango mpuzamahanga ko aya masezerano atazaguma ku mpapuro gusa, ahubwo azashyirwa mu bikorwa mu buryo bugaragara kandi bugenzurwa.

Nyuma yo gusinya no gutangira gushyira mu bikorwa aya masezerano y’agateganyo, Amerika na Irani biteganya gutangiza ibiganiro byimbitse bizaganisha ku masezerano ya nyuma azaba afite igihe kirekire kandi akubiyemo ingingo zose z’ingenzi zijyanye na gahunda ya nikleyeri.

Abakurikirana ibya dipolomasi bavuga ko iki ari cyo cyiciro gikomeye kurushaho, kuko ari cyo kizagena niba ubwumvikane bwagezweho buzahinduka amasezerano arambye cyangwa niba impande zombi zizasubira mu makimbirane yabanje.

Kimwe mu bintu by’ingenzi bikubiye muri iyi nyandiko ni uko amasezerano ya nyuma azashyikirizwa Inama y’Umuryango w’Abibumbye ishinzwe Umutekano kugira ngo ayemeze ku mugaragaro.

Iyo ntambwe izatuma ayo masezerano:

• Agira agaciro mu mategeko mpuzamahanga.
• Ashyigikirwa n’umuryango mpuzamahanga.
• Ashobora kugenzurwa no kurindwa binyuze mu nzego za Loni.
• Aba itegeko ryubahirizwa n’impande zose bireba.

Ibi bishimangira ko ikibazo cya nikleyeri ya Irani kitakiri ikibazo cy’akarere gusa, ahubwo ari ikibazo gifite uburemere ku mutekano n’ituze by’isi yose.

Nubwo aya masezerano yakiriwe neza n’abashyigikiye inzira ya dipolomasi, haracyari ibibazo byinshi bikomeje kwibazwa n’abasesenguzi. Bamwe bibaza niba impande zombi zizashobora gukomeza kubahiriza ibyo ziyemeje, mu gihe abandi bemeza ko ari intambwe ikomeye ishobora gufungura urupapuro rushya mu mubano wa Amerika na Irani.

Icyakora, ikigaragara ni uko aya masezerano ashobora kuba imwe mu ntambwe zikomeye zafashwe mu myaka ya vuba mu rwego rwo kugabanya amakimbirane ajyanye n’intwaro za nikleyeri no kubungabunga amahoro ku rwego mpuzamahanga.

Mu gihe isi ikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ihindagurika rya politiki mpuzamahanga, amasezerano hagati ya Amerika na Irani agaragaza ko inzira y’ibiganiro ishobora gukomeza kuba igisubizo cy’ibibazo byari bimaze igihe bifatwa nk’ibidashoboka gukemuka.

Nubwo urugendo rugana ku masezerano ya nyuma rukiri rurerure, intambwe imaze guterwa ishobora kuzagira uruhare rukomeye mu kugabanya umwuka mubi hagati y’ibihugu byombi no gushimangira umutekano w’akarere ndetse n’uw’isi muri rusange.

Minembwe Capital News | Isesengura Ryimbitse ku Bibazo bya Politiki n’Umutekano Mpuzamahanga