“Iyo Fayulu aba Perezida, Congo yari kuba imeze ite?” — Ruberwa yamaganye bikomeye amagambo ye ku Banyamulenge
MINEMBWE CAPITAL NEWS
Uwahoze ari Visi Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Azarias Ruberwa Manywa, yagaragaje ko atishimiye na gato amagambo aherutse kuvugwa n’umunyapolitiki utavuga rumwe n’ubutegetsi, Martin Fayulu, ku Banyamulenge.
Ruberwa yabigarutseho mu kiganiro cyabereye kuri Space Live cyateguwe n’umunyamakuru Stanis Bujakera Tshiamala mu ijoro ryo ku wa Kane, aho yanenze ku mugaragaro imvugo Fayulu yakoresheje ubwo yari imbere y’Abanye-Congo baba mu Bubiligi.
Martin Fayulu yavuze ko Abanyamulenge atari ubwoko bw’Abanye-Congo, imvugo yahise itera impaka zikomeye mu ruhando rwa politiki n’imibereho y’Abanye-Congo, cyane cyane ku bijyanye n’ubwenegihugu n’amateka y’Abanyamulenge muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Azarias Ruberwa yamaganye ibyo Fayulu yavuze, avuga ko ari amagambo akwiye kwamaganwa ku buryo budasubirwaho.
Ruberwa yavuze ko imvugo nk’iyo “iteye isoni kandi iteye agahinda”, ndetse ko ku rwego rwayo ishobora kwegera imvugo irimo ivangura rishingiye ku moko.
Yagaragaje ko ikibazo atari gusa kuba Fayulu yaravuze ku Banyamulenge, ahubwo ko igikomeye cyane ari uburyo yabivuzemo ndetse n’ingaruka bishobora kugira ku bumwe bw’Abanye-Congo.
Ruberwa yerekeje ku Itegeko Nshinga n’amategeko agenga ubwenegihugu
Mu gusubiza Martin Fayulu, Ruberwa yishingikirije ku ngingo ya 10 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ndetse no ku ngingo ya 6 y’itegeko rigenga ubwenegihugu.
Yavuze ko, ku ishingiro ry’ayo mategeko, ikibazo cy’ubwenegihugu bw’Abanyamulenge kidakwiye gufatwa nk’ikibazo cy’amoko cyangwa inkomoko y’abantu ku giti cyabo, ahubwo ko kigomba gusuzumwa hashingiwe ku mategeko y’igihugu.
Ruberwa yanibukije ko amategeko y’ingenzi yashyizweho mu gihe Congo yabonaga ubwigenge mu 1960 yari afite ibiteganywa ku baturage n’imiryango yari isanzwe ituye ku butaka bwa Congo.
Ku bwa Ruberwa wahoze ari Visi Perezida, impaka zishingiye ku kuba Abanyamulenge ari Abanye-Congo cyangwa atari bo ntizikwiye gukemurwa n’imvugo za politiki, ahubwo zikwiye kureberwa mu mategeko no mu mateka.
Ruberwa kandi yamaganye icyo yavuze ko ari ukuvangavanga nkana amateka y’Abanyamulenge n’ay’impunzi z’Abanyarwanda zaje muri Congo mu bihe bitandukanye, cyane cyane nyuma ya jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.
Yavuze ko kuba hari abantu baturutse mu Rwanda bakaza kuba muri Congo mu bihe bitandukanye bitagomba gukoreshwa mu guhakana ubwenegihugu bw’abantu bari basanzwe batuye muri Congo mbere y’ayo mateka.
Ku bwe, gukoresha amateka y’impunzi zo mu myaka yakurikiyeho mu gusobanura amateka y’Abanyamulenge bigaragaza ukwitiranya ibintu bitandukanye.
Ruberwa yagarutse ku mateka y’Abanyamulenge
Mu kiganiro cye, Ruberwa yagarutse no ku mateka y’Abanyamulenge, avuga ko hari ubushakashatsi n’ibitabo byagiye byandikwa bigaragaza ko hari Abanyamulenge bari batuye mu bice by’Uburasirazuba bwa Congo mbere cyane y’amateka ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Yavuze ko abo akomokamo bageze muri Congo mbere cyane y’umwaka wa 1594, ndetse avuga ko hari inyandiko zivuga ku kuba hari abantu b’Abanyamulenge bari basanzwe bari muri ako karere mbere y’umwaka wa 1885.
Ruberwa yatanze ingero z’amateka y’imiryango itandukanye yo muri Congo, ashaka kugaragaza ko amateka yo kwimuka kw’abaturage muri Afurika yo Hagati ari maremare kandi akomeye.
Yagaragaje ko kuyasobanura mu buryo bworoshye cyangwa kuyakoresha mu kwambura umuryango runaka ubwenegihugu bishobora kuyobya rubanda.
Ruberwa yagarutse ku magambo Fayulu yavuze ku bwicanyi bwakorewe Abanyamulenge
Ikindi cyababaje cyane Ruberwa ni igisubizo Martin Fayulu yahaye umuntu wamubajije ku bwicanyi bwagiye bukorerwa Abanyamulenge mu burasirazuba bwa Congo.
Ruberwa yavuze ko yigeze guhura na Fayulu i Washington mu kwezi kwa kabiri uyu mwaka, mu nama yahuje bamwe mu banyapolitiki n’Abanye-Congo, ndetse ko icyo gihe havutse ikibazo kijyanye n’ubwicanyi bwakorewe Abanyamulenge.
Ruberwa yavuze ko igisubizo Fayulu yatanze kuri icyo kibazo cyamushenguye umutima, kuko yumvaga ko kitagaragazaga impuhwe zikwiye umuntu wese wumva ikibazo cy’abaturage bicwa.
Nk’uko Ruberwa yabigarutseho, Fayulu yabajijwe ku bwicanyi bwakorewe Abanyamulenge, maze asubiza yibanda ku bwicanyi bwakorewe Abanye-Congo muri rusange, anibaza impamvu havugwa Genocost.
Kuri Ruberwa, ikibazo cy’ubwicanyi ntigikwiye gupimwa hashingiwe ku bwoko bw’abishwe. Yagaragaje ko ubuzima bw’umuntu bugomba guhabwa agaciro hatitawe ku bwoko, akarere cyangwa umuryango akomokamo.
Ruberwa: Imvugo nk’izi zishobora kongera ibikomere bya politiki n’amateka
Azarias Ruberwa yavuze ko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo imaze imyaka myinshi ihanganye n’amakimbirane ashingiye ku mateka, politiki, ubwenegihugu n’amoko.
Ku bw’ibyo, yavuze ko abayobozi n’abanyapolitiki bafite inshingano yo gukoresha amagambo yubaka ubumwe bw’igihugu, aho gukoresha imvugo ishobora kongera icyizere gike n’amacakubiri hagati y’Abanye-Congo.
Yagaragaje ko ikibazo cy’Abanyamulenge kimaze igihe kirekire gikoreshwa mu mpaka za politiki, kandi ko izo mvugo zikomeje gutya zishobora kugira ingaruka zikomeye ku mibereho y’abaturage no ku mahoro mu burasirazuba bwa Congo.
“Iyo Fayulu aba Perezida, Congo yari kuba imeze ite?”
Mu buryo bukomeye ariko yitondeye, Ruberwa yanibajije icyo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yari kuba imeze iyo Martin Fayulu aza kugera ku mwanya wa Perezida wa Repubulika.
Ruberwa yavuze ko amagambo nk’ayo Fayulu yavuze ku Banyamulenge atuma umuntu yibaza niba politiki ye yari kuba yubakiye ku bumwe bw’Abanye-Congo bose, cyangwa niba hari imiryango yari gusigara yumva itari iy’igihugu.
Yongeyeho ko, ku bw’umwanya Fayulu afite muri politiki ya Congo, amagambo ye afite uburemere bukomeye kandi ko akwiye kwitonderwa.
Ruberwa yanageze aho avuga ko, ku bw’imvugo nk’iyo, Fayulu adakwiye gufatwa nk’umuntu ukwiriye kuyobora igihugu cyangwa ngo ahabwe inshingano zikomeye zo guhagararira abaturage, nubwo icyo ari igitekerezo cye bwite gishingiye ku byo yumvise.
Ikibazo cy’Abanyamulenge gikomeje kuba impaka ikomeye muri Congo
Amagambo ya Martin Fayulu n’igisubizo cya Azarias Ruberwa byongeye kuzamura ikibazo kimaze imyaka myinshi ari impaka muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo: ubwenegihugu, amateka n’umwanya w’Abanyamulenge muri sosiyete ya Congo.
Ni ikibazo cyagiye gihuzwa n’amakimbirane yo mu burasirazuba bw’igihugu, ibibazo by’ubutaka, politiki y’amoko, ubuhunzi ndetse n’amateka y’intambara zo mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Ku ruhande rumwe, hari abavuga ko ikibazo cy’Abanyamulenge kigomba gusuzumwa mu rwego rw’amateka y’imiryango yimukiye muri Congo mu bihe bitandukanye. Ku rundi ruhande, Abanyamulenge n’abababona nk’Abanye-Congo kavukire bavuga ko amateka yabo muri Congo ari maremare kandi ko ubwenegihugu bwabo budakwiye gukomeza kuba impaka za politiki.
Mu gihe impaka zikomeje, amagambo ya Ruberwa agaragaza ko ikibazo cy’Abanyamulenge kitakiri gusa impaka hagati y’abantu babiri muri politiki, ahubwo ko ari ikibazo gikomeye gikora ku mateka, amategeko, ubwenegihugu, uburenganzira bwa muntu n’ejo hazaza h’ubumwe bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
MINEMBWE CAPITAL NEWS





