Kuva mu Ntambara Kugera kuri Manda ya Karindwi: Urugendo rw’Amateka rwa Perezida Museveni muri Uganda
Perezida wa Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, ateganyijwe kurahirira manda ya karindwi ku buyobozi bw’iki gihugu, ibintu bikomeje kuvugisha benshi haba muri Uganda no mu karere ka Afurika y’Iburasirazuba. Uyu muhango uraba ari indi ntambwe ikomeye mu rugendo rw’umuyobozi umaze imyaka hafi 40 ayobora Uganda kuva mu mwaka wa 1986.
Uyu muhango wo kurahira utegerejwe nk’igikorwa gikomeye cya politiki n’amateka, gihuza abayobozi batandukanye bo mu karere no ku rwego mpuzamahanga, ndetse ukaba ikimenyetso gikomeye cy’ubutegetsi bwa Museveni.
Biteganyijwe ko umuhango mukuru wo kurahira kwa Perezida Museveni ubera i Kampala, mu murwa mukuru wa Uganda, aho witabirwa n’ibihumbi by’abaturage, abanyacyubahiro bo mu gihugu ndetse n’abakuru b’ibihugu n’intumwa zidasanzwe ziturutse mu bihugu bitandukanye bya Afurika n’ahandi ku isi.
Mu bihe byashize, umuhango nk’uyu wakunze kubera ku kibuga kinini cya Kololo Independence Grounds, ahabera ibirori bikomeye bya Leta ya Uganda. Ni hamwe mu hantu hafite amateka akomeye muri politiki y’iki gihugu kuko hakunze kwakirira ibikorwa by’igihugu birimo ibirori by’ubwigenge, imihango ya gisirikare ndetse n’ibirori byo kurahiza Perezida.
Abategura uwo muhango batangaje ko imyiteguro iri gukorwa ku rwego rwo hejuru, harimo gukaza umutekano, kwakira abashyitsi mpuzamahanga, gutunganya ibikorwa remezo ndetse no gutegura uburyo bwo gutambutsa ubutumwa bw’uyu munsi ku bitangazamakuru byo muri Uganda no mu mahanga.
Nk’uko biteganywa n’amategeko ya Uganda, Perezida mushya arahira nyuma y’itangazwa ry’intsinzi ye n’inzego zibishinzwe. Umuhango uteganyijwe gukorwa ku manywa y’ihangu, ukazatangirana n’akarasisi ka gisirikare, indirimbo yubahiriza igihugu, gusoma indahiro ya Perezida ndetse n’ijambo rikomeye Perezida Museveni ageza ku baturage ba Uganda no ku Banyafurika muri rusange.
Hari amakuru avuga ko atanga ubutumwa bwibanda ku bumwe bw’Abanyauganda, iterambere ry’ubukungu, umutekano w’akarere ndetse n’icyerekezo cya Uganda mu myaka iri imbere.
Yoweri Kaguta Museveni yafashe ubutegetsi mu mwaka wa 1986 nyuma y’intambara y’inyeshyamba yari ayoboye binyuze mu mutwe wa National Resistance Army (NRA). Icyo gihe yasezeranyije Abanyauganda kugarura amahoro, umutekano n’iterambere nyuma y’imyaka myinshi igihugu cyari kimaze mu bibazo bya politiki n’intambara.
Mu myaka amaze ku butegetsi, Museveni yashimiwe ku ruhare yagize mu kugarura ituze muri Uganda no guteza imbere inzego zimwe z’ubukungu, cyane cyane ubuhinzi, ubucuruzi n’ibikorwa remezo. Gusa kandi yanakunze kunengwa n’abatavuga rumwe na Leta bamushinja kugundira ubutegetsi, kugabanya urubuga rwa demokarasi no gukoresha imbaraga mu guhangana n’abatavuga rumwe na we.
Mu rwego rwa politiki, Museveni yakoze impinduka zikomeye ku Itegeko Nshinga rya Uganda zirimo kuvanaho imyaka Perezida yemerewe kuyobora ndetse n’igihe ntarengwa cy’imyaka umukandida yemerewe kugira ngo yiyamamarize kuyobora igihugu. Ibyo byamuhaye amahirwe yo gukomeza kwiyamamaza no gutsinda amatora inshuro nyinshi.
Umuhango wo kurahira kwa Museveni uranagaragaza umubano Uganda ifitanye n’ibihugu byo mu karere ka Afurika y’Iburasirazuba ndetse n’umwanya iki gihugu gifite muri dipolomasi y’akarere.
Uganda ni kimwe mu bihugu bifite ijambo rikomeye muri EAC, ndetse ikagira uruhare mu bikorwa by’umutekano mu karere, cyane cyane muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Sudani y’Epfo na Somalia.
Biteganyijwe ko abayobozi benshi bo muri Afurika bitabira uyu muhango, ibintu bifatwa nk’ikimenyetso cy’ubufatanye bw’ibihugu byo mu karere ndetse n’uruhare Museveni akomeje kugira muri politiki ya Afurika.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko manda nshya ya Museveni ije mu gihe Uganda ihanganye n’ibibazo bitandukanye birimo ubushomeri bw’urubyiruko, izamuka ry’ibiciro ku isoko, ibibazo bya politiki hagati ya Leta n’abatavuga rumwe na yo ndetse n’ibibazo by’umutekano mu karere.
Hari ababona ko kurahirira indi manda bizakomeza gushimangira ituze rya politiki igihugu kimaze imyaka myinshi gifite, mu gihe abandi bavuga ko hakenewe impinduka no gutanga urubuga rwagutse ku rubyiruko n’abanyapolitiki bashya.
Nubwo hari impaka zikomeje ku miyoborere ye, nta wahakana ko Yoweri Museveni ari umwe mu bayobozi bamaze igihe kirekire ku butegetsi muri Afurika kandi wagize uruhare rukomeye mu mateka ya Uganda n’akarere ka Afurika y’Iburasirazuba muri rusange.
